Ontvrienden en bedreigen zonder goed te luisteren

Op Twitter en Facebook zijn de discussies over Gaza hevig. Maar ingaan op andermans argumenten is er niet bij.

Boven en midden: betogers op het Museumplein in Amsterdam afgelopen zondag betuigen hun steun aan de inwoners van Gaza.Onder: pro-Israëldemonstratie op de Dam in Amsterdam, op initiatief van o.a. het Centrum Informatie en Documentatie Israël, in juli. Foto’s ANP

Een tekening van een Israëlische soldaat die op een stenengooiend jongetje richt. Een filmpje waarbij iemand met een pistool schiet op denkbeeldige zionisten. Bloedige beelden van slachtoffers in Gaza en verwijzingen naar Hitler met foto’s van dode kinderen. Ook op sociale media is het oorlog.

Wie zijn tijdlijn op Twitter of Facebook deze dagen opent, stuit op discussies over Gaza. De toon is vaak agressief, nuance is ver te zoeken. Israël „moordt”, Hamas „liegt”, Israël „pleegt genocide” en Hamas „gebruikt de eigen burgers als levend schild”.

Kennissen, vrienden en collega’s beschuldigen elkaar van subjectiviteit, dragen voortdurend andere bronnen bij elkaar aan. Soms heeft dat blijvende invloed op relaties, als mensen elkaar online ‘ontvrienden’.

Zijn de discussies heviger dan tijdens de vorige oorlog in Gaza? Suzette Bronkhorst van Meldpunt Discriminatie Internet denkt van wel. „De retoriek was grotendeels hetzelfde als nu, maar wat minder agressief van toon. Wij denken dat dit komt omdat sociale media toen nog niet zo massaal werden gebruikt als nu. Bovendien was het conflict veel korter.”

Destijds, in november 2012, kreeg het meldpunt 19 meldingen van antisemitisme. Nu kwamen er in de laatste twee weken van juli 122 meldingen binnen, allemaal gerelateerd aan het conflict in Gaza. De hashtag #hitlerwasright werd meer dan 10.000 keer gebruikt, #hitlerdidnothingwrong bijna 3.700 keer.

Mediasocioloog Peter Vasterman herkent de online polarisatie. „Facebook en Twitter zijn belangrijke mediums geworden om je verontwaardiging te uiten. Maar de aard van het medium nodigt van zichzelf al uit om heftig en impulsief te reageren, niet om een redelijke discussie aan te gaan. Dat leidt dan weer tot nog ongekookte reacties. Het is een zelfversterkend effect dat andersdenkenden wegjaagt.” Hij zoekt de verklaring voor het verschil met twee jaar geleden ook in het grote aantal doden nu. „Je hoeft niet pro-Palestijns te zijn om te zien dat er een verschrikkelijke ramp plaatsvindt.”

De politie houdt bij wat er getwitterd wordt en of daar bedreigingen bij zitten, maar houdt niet bij in welke categorie, zegt woordvoerder Monique Matze. „Het zijn allerlei soorten berichten. Als een bericht aanleiding geeft voor nader onderzoek, stellen wij altijd dat onderzoek in.”

Soms komen bedreigingen ook als een privébericht per e-mail. Een van de medeoprichters van de Facebookpagina Holland4Israel heeft veel hatemail gekregen de laatste tijd. „Het zijn heel vervelende reacties. Ook persoonlijke bedreigingen als: ‘Ik kom je halen.’”

Om die reden wil dit lid van CiJo, de jongerenorganisatie van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), niet met zijn naam in de krant. Het CiJo richtte samen met twee andere organisaties de Facebookpagina op om de Israëlische bevolking een hart onder de riem te steken en positievere berichtgeving over Israël te verspreiden, zegt CiJo-voorzitter Joep de Geus in het Nieuw Israëlietisch Weekblad. Sommige betrokken jongeren posten daarnaast ook berichten op internetfora waar veel anti-Israëlgeluiden te horen zijn.

De strijdende partijen maken ook gebruik van sociale media. „Mission accomplished: We have destroyed Hamas' tunnels leading from Gaza into Israel. All of Israel is now safer”, twitterde de woordvoerder van het Israëlische leger, die 368.000 volgers heeft en sinds 2009 al meer dan 12.700 tweets heeft verstuurd.

„Als IDF een bedrijf was, zouden ze een prijs winnen voor hun campagne”, zegt sociale-mediapsycholoog Mischa Coster. „Ze pakken het heel professioneel aan met kaartjes, foto’s en filmpjes.” Dat geldt ook voor het account @intifada. Electronic Intifada stuurde sinds 2007 al 36.876 tweets en heeft nu 63.728 volgers.

De propagandaoorlog is al zo oud als internet, zegt Coster. Het is vooral de mate waarin het publiek zich in de discussie mengt die is veranderd. „Door de overvloed aan informatie en meningen nemen mensen minder moeite om zich ergens in te verdiepen. Je ziet dat veel mensen afgaan op de mening van het medium van hun voorkeur in plaats van zelf een eigen visie te ontwikkelen.”

    • Anouk Eigenraam