Niet zinvol, want te gevaarlijk. 4 vragen over stopgezette missie Oekraïne

Waarnemers van de OVSE zoeken rond een kolenmijn in het rampgebied waar vlucht MH17 neerstortte naar menselijke resten. Foto ANP / Pierre Crom

Premier Rutte kondigde gisteravond aan dat de Nederlandse missie in Oost-Oekraïne, die tot doel had menselijke resten en bezittingen van de slachtoffers van de vliegramp te vinden, wordt stopgezet vanwege de veiligheidssituatie. Wat is er bereikt en hoe nu verder? Vier vragen over het stopzetten van de missie.

Het kabinet besloot vorige week zondag dat de Nederlandse forensische experts en marechaussees die voor de zogeheten ‘repatriëringsmissie’ naar het rampgebied afreisden, geen beveiliging zouden krijgen van militairen. Rutte zei destijds dat het kabinet van mening was dat een dergelijke inzet het conflict een internationale dimensie zou geven, en het verder doen escaleren. Hoe minder de missie aanleiding geeft tot escalatie, des te sneller kan de opdracht worden vervuld, zo zei Rutte toen.

1. Waarom wordt de missie juist nu stopgezet?
Het is toch te gevaarlijk in het gebied rond de rampplek, maakte Rutte gisteravond bekend. De premier wil niet dat de onderzoekers aan onverwantwoorde risico’s worden blootgesteld. Het werk van de onderzoekers verliep vanaf het begin al moeizaam. Op zondag 27 juli probeerde het team van forensische experts voor het eerst de crashsite te bereiken, maar dat lukte toen niet vanwege gevechten tussen het Oekraïense leger en de pro-Russische separatisten in het gebied. De dagen daarna bleef de rampplek onbereikbaar voor de onderzoekers. Op vrijdag 1 augustus kon er voor het eerst worden gewerkt en dat gold ook voor de dagen daarna. Maandag moesten de onderzoekers een paar uur wachten voordat het veilig genoeg was om aan de slag te gaan. Gistermiddag werd bekend dat de werkzaamheden voortijdig waren gestaakt vanwege gevechten in de buurt.

Rutte stelde gisteravond dat het “niet zinvol” is om de repatriëringsmissie nu voort te zetten. “We hebben gedaan wat we konden onder de huidige omstandigheden. Iedereen zal het ermee eens zijn dat we onze mensen niet aan onnodige risico’s moeten blootstellen.” Volgens de premier verslechtert de veiligheidssituatie met de dag en beperkt dat de onderzoekers in hun bewegingsvrijheid. Het was al langer duidelijk dat het rampgebied middenin de omgeving ligt van de strijd tussen het Oekraïense leger en de separatisten. Rondom de grote stad Donetsk, die op enkele tientallen kilometers van de crashsite ligt, vielen de afgelopen weken geregeld doden en gewonden bij gevechten.

De afgelopen dagen groeide bovendien de vrees voor een Russische inval in het oosten van Oekraïne. De NAVO waarschuwde gisteren nog dat Moskou zo’n 20.000 militairen heeft samengetrokken bij de Oekraïense grens. Of het besluit om de repatriëringsmissie stop te zetten ook verband houdt met de dreiging van een invasie van Rusland is onduidelijk.

2. Hoe is er op het stopzetten van de missie gereageerd?
“We gaan niet op de vlucht”, zei kolonel der Marechaussee Kees Kuijs gisteravond tegen onze correspondent in Oekraïne Roeland Termote. Hij beaamt dat het in het rampgebied op dit moment “veel te onrustig” is. Kuijs noemt ook de troepenopbouw die hij in het gebied heeft gezien. Er lijkt inderdaad wat op til te staan rond het rampgebied, schrijft Termote vanmiddag in NRC Handelsblad:

Dat zit tussen de twee grote routes van Loegansk naar Donetsk ingeklemd. Het leger wist recent een wig te drijven tussen beide rebellensteden en zo het separatistengebied op te splitsen. Daarmee kwam het front echter dwars door het gebied heen te liggen. Indien de Oekraïners hun positie hier verder willen uitbouwen met een groot offensief, dreigt het ontoegankelijk te worden.

De Nederlanders die werkzaam waren in het rampgebied reageren begripvol. “Je loopt hier als ongewapende militair rond. Daar hebben ze begrip voor tot ze er geen begrip meer voor hebben.”

De politiek reageerde gisteravond teleurgesteld op het afbreken van de missie, maar had ook begrip. VVD-Kamerlid Han ten Broeke noemde de beslissing spijtig, “maar ik snap het heel goed”, zei hij op BNR. PVV-leider Wilders sprak op Twitter van een “drama voor de nabestaanden”, ook al was het afbreken van de missie noodzakelijk:

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Afbreken NL missie MH17 mag dan noodzakelijk zijn maar is een drama voor de nabestaanden. Escaleren situatie Oekraïne/Rusland zeer zorgelijk

ChristenUnie-leider Arie Slob vindt het “zeer triest” dat de missie moet worden afgebroken. “Hoop dat men snel verder kan gaan.” Ook SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf vindt het “triest” dat de missie in Oekraïne gestopt moet worden:

Twitter avatar elbertdijkgraaf Elbert Dijkgraaf Triest dat missie in Oekraïne gestopt moet worden. Wij leven mee met nabestaanden. Hopelijk is snel hervatting mogelijk. #MH17

Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) noemde het werk dat de onderzoekers hebben verricht op Facebook “fantastisch”:

3. Wat hebben de onderzoekers tot nu toe bereikt?
Hoewel de missie voortijdig wordt afgebroken, hebben de onderzoekers in de paar dagen dat ze op de rampplek hebben kunnen werken wel degelijk het nodige bereikt. De belangrijkste gebieden zijn volgens Rutte doorzocht. Volgens de premier is het een “lichtpuntje” dat er de laatste paar dagen weinig stoffelijke resten meer zijn geborgen. Dat lijkt erop te wijzen dat in de dagen na de ramp meer is gebeurd dan tot nu toe werd aangenomen.

Het belangrijkste resultaat van de missie was het vliegtuig dat begin deze week landde met naast stoffelijke resten ook kleding-, weefsel- en bloedsamples van 25 slachtoffers. Op de crashsite werden ook veel persoonlijke bezittingen gevonden, vertelde het hoofd van de missie Pieter-Jaap Aalbersberg gisteravond tijdens een persconferentie. In totaal zijn tien pakketten van elk 1 kubieke meter gevuld zijn met gevonden persoonlijke bezittingen van slachtoffers. Het zijn spullen die voor nabestaanden van “groot belang” kunnen zijn, zoals fotoboeken, sieraden, camera’s, agenda’s, paspoorten en knuffels.

Waarnemers van de OVSE delen flyers uit aan omwonenden van het rampgebied.

Waarnemers van de OVSE delen flyers uit aan omwonenden van het rampgebied. Foto ANP / Pierre Crom

Niet alleen de repatriëringsmissie, maar ook de Onderzoeksraad voor de Veiligheid heeft bij het internationale onderzoek dat het leidt last van de “gecompliceerde situatie” in het gebied. In tegenstelling tot de forensische experts heeft de Onderzoeksraad nog bijna niets kunnen doen. De raad maakte gisteren bekend dat het de wettelijke termijn niet haalt om de eerste bevindingen van het onderzoek te presenteren. Dat moet normaal gesproken binnen dertig dagen.

4. Hoe gaat het nu verder met het onderzoek?
Rutte benadrukte gisteren dat de regering hoopt dat de onderzoekers snel terug kunnen naar het rampgebied. “Het feit dat we nu de crashssite verlaten, betekent niet dat de onderzoeken naar de toedracht en de opsporing ophouden”, besloot Rutte. “Ook richting de nabestaanden zeg ik: we stoppen nu, maar we stoppen niet.”

Voor dit moment geldt dat er een klein team Nederlanders in de regio achterblijft om eventuele stoffelijke overschotten en persoonlijke bezittingen van de slachtoffers die de lokale bevolking vindt over te dragen. Ook blijft het nog mogelijk om na lange tijd nog dna-onderzoek te doen, zei Rutte:

“Het is onze ambitie om terug te komen op de crashssite zodra we er zicht op hebben langere tijd onder stabiele omstandigheden te kunnen werken.”

Rutte hoopt verder over drie weken te kunnen laten weten hoeveel lichamen zijn geborgen. Er zijn zevenhonderd dna-monsters genomen die op dit moment worden onderzocht. Na dat onderzoek is duidelijk hoeveel slachtoffers zich in Hilversum bevinden. Hoeveel slachtoffers zijn geïdentificeerd, wordt elke vrijdag bekendgemaakt.

Met medewerking van Enzo van Steenbergen en Roeland Termote.

    • Pim van den Dool