Moord op de Dode Dichters

Op zondagavond 25 mei besloot Joseph Brodsky op Nederland 2 om middernacht de week met een gedicht. Zo gaat dat sinds 1998. Onder de titel Dode Dichters Almanak zendt de VPRO op dat tijdstip een archieffilmpje met een dichter-in-actie uit, overleden maar goed voor een paar onbedaarlijke minuten poëzie.

Brodsky, stormachtige performer, besloot zijn gedicht: „Maar zolang mijn strot niet onder de klei wordt vertreden/ zal ’t geluid dat hij geeft enkel dit zijn:/ danken” (vert. Kees Verheul).

Mooie regels en programmamaker Hans Keller die dit fragment selecteerde ter inleiding van de zomerstop van Dode Dichters Almanak, kon niet weten dat het juist was wat er stond te gebeuren: de strot van zijn dichters wordt vertreden, onder de klei van kijkcijfers en bezuinigingen. En dat doet de netmanager van Nederland 2, die besloten heeft per 2015 alle tv-programma’s na middernacht te schrappen, dus ook de Dode Dichters Almanak. Er moet worden bezuinigd en hij wil „de programma’s op primetime zoveel mogelijk ontzien”. Hypocriete woorden, want het is een bezuiniging van niks. De Dode Dichters Almanak kost 1.500 à 2.000 euro per week. Nihil, in termen van tv-budgetten, geen populair programma zal er beter van worden dat het wordt opgeheven.

Kunnen die paar minuten dan niet net vóór middernacht worden geprogrammeerd? Dat heeft Keller naar zijn zeggen voorgesteld, maar dan „valt er een verlegen stilte”. De netmanager wil het gewoon niet op zijn Nederland 2. Die minuutjes moeten weg. En de betraande VPRO-directie durft het niet aan om tegen hem in opstand te komen voor die paar minuten van een hoogwaardig programma dat wekelijks gemiddeld 45.000 trouwe kijkers bedient en hoog wordt gewaardeerd.

En daar zit ’m de kneep. Voor welk publiek is de tv op aarde? Voor een publiek dat niet verrast wil worden, zichzelf bevestigd wil zien en niet wil nadenken. Een publiek dat geeuwt bij cultuur, welke cultuur dan ook. Beweert de netmanager en hij zwaait met de cijfers naar iedereen die hem tegenspreekt. Het tv-publiek dat zich interesseert voor literatuur gaat maar een boek lezen, is zijn impliciete boodschap. Zelfs om middernacht, dus ver buiten primetime, en zo ongeveer gratis mag het niet meedoen.

De netmanager is van een functionaris ter bevordering van het verkeer op de tv-avond verworden tot een tiran. Zonder zich te hoeven verantwoorden maakt hij persoonlijk uit wat een tv-publiek is en wil. Dat is massaal. Punt. En als een echte tiran redeneert hij even redeloos tégen een onwaarschijnlijk populair programma en schaft hij Lingo af. Zo houd je het volk eronder.