Klanken sprokkelen

Twintig jaar geleden kwam het debuut Dummy van Portishead uit, een plaat die nog altijd een klassieker is. Zondag staat de band om 20.40 in de Grolsch.

Is iemands debuut-cd vanzelfsprekend de ‘essentiële’ plaat uit het oeuvre? Niet altijd (denk Nevermind, OK Computer), maar in het geval van Portishead was de eerste doorslaggevend. Dat kwam doordat trio Portishead – een zangeres en twee beat-creators uit Zuid-Engeland – met hun debuut een muzikale doorbraak veroorzaakten. Niet eerder had de versmelting van akoestische instrumenten, samples, elektronica en zangstem zo’n bevredigend resultaat. De formule was voorlopig nog niet uitgewerkt, blijkt uit hun latere twee cd’s vol geluidscollages.

Dummy heette de cd die Portishead in 1994, oftewel twintig jaar geleden, uitbracht. Maar als Dummy vandaag verscheen, zou deze nog net zoveel opzien baren – doordat de leden van Portishead superieure klanksprokkelaars zijn. Producer Geoff Barrow beschreef het speuren naar klank ooit als „zoeken naar goud in een rivier”, geïllustreerd met een gebaar alsof hij een zeef schudde. Er verschenen dan ook slechts drie cd’s van de band, in 1994, in 1997 en in 2008.

In het muzikale universum van Portishead worden niet alleen allerlei bronnen gebruikt, ook verschillende stijlen waaien langs: een briesje jazz, een vlaag hiphop, een onderstroom van avant-gardistisch vervormde klanken. Samen zorgen ze voor een storm van emotie. Dat is deels te danken aan de stem van Beth Gibbons die zowel kwetsbaar klinkt als onverzettelijk.

De toon van de muziek is melancholisch. Als een reuzenrad wentelen de liedjes langs alle gevoelens die menselijk denkbaar zijn: gelukkig, wrang, verlaten, unheimisch, koesterend. Nummers heten Sour Times of It Could Be So Sweet, titels die aangeven dat er voor de Portishead-leden nog iets te wensen over is.

Voor de luisteraar ondertussen is het een zegen dat het trio weer optreedt. Gibbons, die vroeger meestal in het donker stond, met haar rug naar het publiek, is losser geworden, bleek vorig jaar op Best Kept Secret. Ze hield haar dikke jas aan, maar keek de zaal recht in het gezicht. Haar persoon is minder breekbaar dan de stem deed vermoeden.

    • Hester Carvalho