Boycot westerse landbouwgoederen raakt Europese boeren én Russen

In antwoord op eerdere sancties blokkeert president Poetin nu westerse producten. Hij loopt het risico op forse prijsstijgingen in eigen land.

Nederlandse export van voedsel en dieren naar Rusland bedraagt jaarlijks 1 miljard

Wie zal er zwaarder lijden onder de sancties die Rusland gisteren heeft aangekondigd, de Europese Unie en de Verenigde Staten, of Rusland zelf? Het decreet van president Poetin, dat gisteren aan het einde van de middag verscheen, was nog weinig concreet. Vandaag zou een lijst met specifieke maatregelen volgen.

In het decreet sprak de Russische president over een verbod op „bepaalde soorten landbouwproducten, grondstoffen en levensmiddelen” uit landen die sancties aan Rusland hebben opgelegd. De VS exporteren jaarlijks voor ongeveer 1 miljard euro naar Rusland, Europa voor 11,8 miljard.

Vanmorgen werd duidelijk dat het gaat om zuivel, vlees, gevogelte, vis, groente, fruit, noten, worst en agrarische grondstoffen uit de EU, de VS, Canada, Australië en Noorwegen.

De gevolgen hangen natuurlijk af van welke maatregelen er precies komen, zegt Siemen van Berkum, onderzoeker bij het Landbouw-Economisch Instituut in Lelystad. Zowel de westerse landen als Rusland zouden er ernstige gevolgen van kunnen ondervinden, denkt hij. Nederland exporteert wat voedings- en landbouwproducten betreft vooral snijbloemen, kaas en veevoer naar Rusland.

„Waarschijnlijk heeft Rusland gekozen voor groente en fruit omdat dat verse producten zijn. Een boycot treft de exporterende landen direct”, zegt Van Berkum. „Als Rusland de Nederlandse kaas niet afneemt, is dat vervelend, maar die kun je even bewaren om in de tussentijd nieuwe klanten te zoeken. Met tomaten, komkommers, paprika’s, appels en peren, waarvan Nederland ook veel produceert, kan dat niet. Die moeten snel na de oogst ter plekke zijn.”

Europese groente- en fruitleveranciers kunnen hun producten niet makkelijk elders slijten, verwacht de landbouweconoom. „Daar zit de pijn.” Branchevereniging LTO Nederland riep het kabinet en de Europese Commissie gisteren meteen op om overproductie uit de markt te nemen of tijdelijk op te slaan. Dit om te voorkomen dat de Europese markt, waar de concurrentie al groot is, oververzadigd raakt en de prijzen kelderen.

„Nederland is de op een na grootste exporteur van land- en tuinbouwproducten ter wereld”, waarschuwde LTO-voorzitter Albert Jan Maat het kabinet. Volgens hem moet dat de gevolgen voor de sector niet onderschatten. De grootste exporteur is Amerika.

Een kwart van de groente die Rusland importeert, komt uit Europa. Voor fruit is dit tussen 20 en 25 procent. „Mijn inschatting is dat het Rusland behoorlijk veel moeite zal moeten doen om die op korte termijn bij andere leveranciers te halen”, zegt Van Berkum. „Daarvoor zijn ze niet genoeg voorradig.”

Een importverbod op graan zal vooral bedoeld zijn om ook de Verenigde Staten te treffen, denkt Van Berkum. De VS zijn een grote exporteur van tarwe en maïs. Maar omdat graan veel minder bederfelijk is dan groente en fruit, zal de schade kleiner zijn.

Het weren van producten uit een land wegens politieke redenen is overigens in strijd met de regels van de Wereldhandelsorganisatie, waarvan Rusland twee jaar geleden lid werd.

Het Witte Huis zei gisteren dat Rusland vooral zichzelf heeft. „Wraak nemen tegen westerse bedrijven of landen zal Ruslands internationale isolement versterken en verdere schade aan zijn eigen economie toebrengen”, aldus een woordvoerder.

Poetin instrueerde de overheid gisteren om te maatregelen te treffen die moeten voorkomen dat de voedselprijzen in Rusland snel zullen stijgen. Russische voedselproducenten kregen opdracht om de productie te verhogen, en detailhandelaren om ervoor te zorgen dat die productie beschikbaar is.

Russische toezichthouders zouden vandaag gesprekken voeren met de ambassadeurs van Argentinië, Brazilië, Ecuador en Chili om de import van landbouwproducten uit die landen te vergroten. Braziliaanse producenten lieten al weten dat zij 150.000 ton kippenvlees per jaar extra konden leveren. Dit ter compensatie van het wegvallen van Amerikaanse kip, die Russische autoriteiten eerder al gesuggereerd hebben.

„Voor de Europese landen zal het zaak zijn om nieuwe markten te vinden, buiten Europa”, zegt onderzoeker Van Berkum. „Misschien ontstaan er juist kansen als de Latijns-Amerikaanse landen meer aan Rusland gaan leveren. Dan kunnen Europese producenten proberen contracten te sluiten met de oude klanten van die landen.”

Maar dan zal Rusland wel hogere prijzen moeten betalen dan de bestaande klanten, zegt hij. „Ik schat in dat de voedselprijzen in Rusland zullen stijgen.” Alles bij elkaar kunnen de sancties leiden tot „een hele grote verstoring in de markt”.

Premier Medvedev zei vanmorgen dat Rusland ook importerestricties overweegt voor auto’s, vliegtuigen en marinevaartuigen, maar hij voegde daaraan toe dat de overheid eerst in kaart moet brengen wat Rusland zelf kan produceren.

    • Hanneke Chin-A-Fo