Alles op een rij: zes vragen over de Russische sancties

Geen appels. Geen kaas. Geen knoflook, room of ananas. Rusland maakte vandaag bekend te stoppen met de invoer van allerlei producten uit de Europese Unie, Amerika, Australië, Canada en Noorwegen. Waarom eigenlijk? Zes vragen over de sancties.

Foto Reuters

Geen appels. Geen kaas. Geen knoflook, room of ananas. Rusland maakte vandaag bekend te stoppen met de invoer van fruit, groenten, vlees, vis, gevogelte, noten en zuivel uit de Europese Unie, Amerika, Australië, Canada en Noorwegen. Het is nog niet bekend om welke producten het precies gaat.

Het zijn sancties waarmee Rusland reageert op maatregelen van de EU en de VS, die vorige week vrijdag van kracht gingen. Ze betreffen de Russische banken en de olie- en defensie-industrie. Daarmee is het verboden om met Rusland in wapens te handelen.

“Het is één groot machtsspel”, zegt economieredacteur Renée Postma. “Politiek wisselgeld voor Rusland.”

Zes vragen over de Russische sancties.

1. Wat willen de Russen met de sancties bereiken?

Rusland wil de Europese landen uit elkaar drijven. Elk land handelt immers zelfstandig met Rusland en maakt zijn eigen, specifieke producten. En dus heeft elk land op zijn eigen manier last van de sancties. Voor ons komt het harder aan dan voor Spanje, bijvoorbeeld. Het levert onrust op, wellicht komen er noodmaatregelen - dat is hoe je Europa uit elkaar speelt.

2. Waarom blokkeert Rusland de eigen import? Dat klinkt niet logisch.

Dat is Russische logica. ‘Wij worden bedreigd, dus nemen we maatregelen en de consequenties dragen we wel. Dan eten we maar een winter niet.’ Het is irrationeel, maar het hoort bij Poetins propaganda.

Poetin zegt dat het conflict een spel is om Rusland in het nauw te drijven, zegt Postma. En dus ziet de Russische bevolking dat zo.

3. Doet Rusland dit vaker?

Ja. Er zijn vaak dingetjes tussen Nederland en Rusland. De Russische warenautoriteit gebruikt sinds jaar en dag smoezen om import tegen te gaan. Zo’n invoerstop is een wapen in het politieke machtsspel. Maar dat waren speldenprikjes - dit is van heel andere orde.

Volgens Postma was het importverbod in 2011 - met de EHEC-bacterie - een voorbeeld van zo’n excuus. Bij de Russische grens werden toen de Nederlandse groentetransporten geweigerd.

4. Waar moet Rusland nu producten vandaan halen?

Van de producten uit Russische supermarkten komt zo’n 60-70 procent uit de sanctielanden, schrijft persbureau AP. Zelf maken de Russen weinig van die producten, zegt Postma. Het land leeft vooral van gas- en olieopbrengst.

Ze kunnen nu besluiten om het zelf te gaan produceren. Qua seizoenen is dit dan een verkeerd moment, want er komt een Russische winter aan. In maart was dat anders geweest.

Volgens het Russische dagblad Vedomosti neemt het land “maatregelen om de grondstoffenmarkt in evenwicht te brengen” en om “het aanbod van binnenlandse goederen te vergroten”.

Fyodorov, de Russische minister van Landbouw, zei vanmiddag in een persconferentie dat Rusland nu meer vlees uit Brazilië en kaas uit Nieuw-Zeeland wil importeren. Dat is flink duurder. Maar Poetin is daar niet mee bezig, zegt Postma: die denkt aan machtspolitiek en aan zijn eergevoel.

5. Hoe gaat dit nu verder?

Dat is onduidelijk. Raoul Ruperal van de Britse denktank Open Europa spreekt in NRC Handelsblad van een een onzekere situatie. De EU en Rusland kunnen verzeild raken in ‘economische oorlogvoering’. Rusland neemt nu tegenmaatregelen, de EU kan weer reageren met nóg meer sancties. Maar vooralsnog stelt Rusland zich terughoudend op.

Postma:

Een handelsoorlog kan ontaarden. Als het escaleert, zorgt Rusland dat we geen olie of gas meer kunnen krijgen. Wij zouden daar relatief weinig last van hebben - we hebben gas uit Groningen - maar in Bulgarije en Roemenië komt er een koude winter aan. Hoe dan ook, ze kunnen altijd dreigen, maar zo’n scenario is totaal onlogisch. Rusland zou er veel te veel inkomsten door mislopen.

6. Wat gaan we er in Nederland van merken?

De uitvoer van Nederland staat, met 1,4 miljard, op plek negen van landen die vorig jaar voedsel naar Rusland exporteerden; Wit-Rusland, Brazilië en Oekraïne staan respectievelijk op de eerste, tweede en derde plaats.

Toch lijkt het aandeel, in vergelijking met de totale export, nog mee te vallen.

De gesanctioneerde producten omvatten maar een klein deel van de uitvoer naar Rusland.

Maar de export díe naar Rusland ging, kan daar nu niet meer heen. En dat is een probleem, zegt Postma. In dit seizoen hangt het fruit aan de bomen, en daar moet een andere afzetmarkt voor worden gezocht.

Omdat het aanbod toeneemt, zouden de producten in de supermarkt goedkoper kunnen worden. Het zijn vooral de familiebedrijven - vaak kleine zelfstandigen - die geraakt worden, omdat zij deze producten verkopen. Als boeren hun producten niet kwijtraken merken we daar allemaal iets van. Op de politiek zal druk ontstaan om daar iets aan te doen.

Bij het CDA gaan al stemmen op voor een noodfonds. Ook de Nederlandse Land- en Tuinbouworganisatie wil afspraken maken. Alles om een eventuele prijsdaling te voorkomen.

Lees ook: ‘Boycot westerse landbouwgoederen raakt Europese boeren én Russen(€)

    • Sterre van der Hee