Voor deze hoofdrolspelers voel je geen sympathie

In Gomorra, de nieuwe, Napolitaanse maffiaserie, wordt alle misère en verwaarlozing uit de maffiawereld zichtbaar. „We wilden de logica van de criminele wereld laten zien, met zijn eigen regels.”

„Het idee was om te beginnen met bepaalde personages, niet met bepaalde acteurs die een personage speelden”, zegt regisseur Sollima. foto Lumiére

Attilio moet ’s avonds nog de deur uit voor een klus. Hij trekt zijn jas aan en kijkt ondertussen naar zijn dochter, die in pyjama behoorlijk vals een liedje mee staat te karaoken. Haar drie broertjes dansen er plagerig omheen. Zijn vrouw heeft snel een kopje koffie voor hem gemaakt. Een paar slokken, een vertederde glimlach voor zijn kinderen en weg is hij.

Cirò wilde eerst nog even douchen. Als hij met alleen een handdoek om de slaapkamer in komt, staat zijn vrouw broeierig tegen de deurpost aan geleund. Doe die deur maar even dicht, zegt hij. We hebben nog tijd. Maar even later zit ook Cirò in de auto. De geweren worden gecontroleerd. Witte, kogelwerende vesten moeten enige bescherming bieden. En een paar minuten na de sterke espresso, een paar minuten na het vluggertje zijn de twee verwikkeld in een dodelijk vuurgevecht met een rivaliserende maffiabende.

Het is een van de spectaculaire openingszetten in een nieuwe, Italiaanse serie over de camorra, de Napolitaanse maffia. Twaalf afleveringen, al verkocht aan zestig landen en al zo’n succes in Italië dat meteen besloten is een vervolg te maken.

Het eerste duwtje voor het succes van deze serie kwam van de naam: Gomorra, naar de wereldwijde bestseller over de camorra van journalist/schrijver Roberto Saviano. Miljoenen exemplaren zijn er van zijn boek verkocht, miljoenen mensen hebben de film gezien die in 2008 naar aanleiding van het boek is gemaakt.

Beter dan de film

Maar deze serie is veel interessanter dan de matige film. Het script is beter geschreven, de regie is beter en met de liefdevolle aandacht voor allerlei details brengt Gomorra – De Serie veel nauwkeuriger de hardvochtige en louter op macht gerichte wereld van de camorra in beeld. Saviano heeft een bescheiden rol gespeeld: meedenken over de opzet en advies bij de uitwerking van het scenario.

Op de overvloedige geweldsscènes, zeker in de eerste twee afleveringen, valt wel wat aan te merken. Maar verder is er veel te genieten in deze meeslepende serie. Het pronkerige, kitscherige interieur van peetvader Pietro Savastano, een van de hoofdfiguren – zelfs de kolossale breedbeeld-tv zit in een vergulde lijst. De prentjes van Padre Pio, de meest vereerde heilige van Italië. De gebaartjes in de non- verbale communicatie: een kneepje in de wang, een veelbetekenende blik, een dreigende klop op de schouder. De goed getroffen dialogen, met ‘hai capito’ (heb je de boodschap begrepen?) als vast refrein. En niet te vergeten de manier waarop de typisch Napolitaanse muziek een plaats heeft gekregen in de serie, zowel de traditionele, melodische volksmuziek als de eigentijdse rap.

Op de presentatie in Rome vertelde Stefano Sollima, die de meeste afleveringen heeft geregisseerd, dat hij een serie wilde maken die zich kwalitatief kon meten met de succesvolle Amerikaanse series van de afgelopen jaren. „Dit is iets anders dan de standaardserie uit Italië. We wilden de techniek en de verhaaltrant van de grote internationale series koppelen aan de typisch Italiaanse aandacht voor het realisme.” Hij had daar ook geld voor, een budget van ongeveer 1,2 miljoen euro per aflevering.

Macht en furie

Gomorra heeft vier verhaallijnen die samenkomen in de familie Savastano (geen bestaande naam), een van de machtigste clans van de camorra. In de loop van de twaalf afleveringen zien we hoe Pietro Savastano, de vijftigjarige peetvader, zijn macht lijkt kwijt te raken nadat hij gevangen is gezet. Hoe zijn vrouw Imma aanvankelijk vooral moeder en echtgenote is, maar later een ontketende furie wordt. Hoe zijn zoon Genny van een vadsige verwende nietsnut die dweept met het parfum van zijn moeder, verandert in een moordenaar zonder scrupules. En hoe intrigant Cirò, die eerst nog de pis van peetvader Pietro Savastano drinkt als bewijs van zijn gehoorzaamheid en loyaliteit, een dubbelspel gaat spelen.

Sollima vertelt dat hij bewust heeft gekozen voor relatief onbekende acteurs, bijna allemaal Napolitanen. Omdat in dialect wordt gesproken, is de serie ook in Italië ondertiteld. „Ik wilde geen acteurs hebben die snel herkenbaar waren. Het idee was om te beginnen met bepaalde personages, niet met bepaalde acteurs die een personage speelden.” Dat heeft verrassend uitgepakt. Met name Marco D’Amore (Cirò) en Maria Pia Calzone (Imma) hebben veel indruk gemaakt.

Maar ‘helden’ zijn het niet geworden. Sfeer en toon zijn heel anders dan in maffiafilms als The Godfather of in series als de Soprano’s en die eerdere succesvolle Italiaanse serie over de Siciliaanse maffia: La Piovra. Het is niet eenvoudig om sympathie te voelen voor een van de hoofdrolspelers, misschien in één aflevering, maar niet blijvend. „Dit is de wereld van het absolute kwaad”, zegt regisseur Sollima. Het is het rauwe verhaal over de strijd binnen en tussen bendes, niet over een strijd van goed tegen kwaad.

Toen de serie in mei en juni in Italië werd uitgezonden, ontstond er discussie of dit niet een te eenzijdig beeld geeft van Napels. Waar zijn de agenten en rechters die hun leven wagen in de strijd tegen de maffia? Waar zijn de burgers die niet meegaan in deze bloedige strijd? Waar is het Napels van de Golf, Caruso, pizza?

„We wilden de logica van de criminele wereld van binnenuit laten zien, met zijn eigen regels”, vertelt Sollima. „De gewone samenleving dringt daar nauwelijks in door, die is daarvoor niet relevant. We laten de misdadigers zien zoals ze zijn, in het inferno van hun dagelijkse leven.’’

Twee afleveringen zijn elders opgenomen, in Milaan en Barcelona, maar het grootste deel van de serie speelt zich af in Napels, in de beruchte en gewelddadige wijk Scampia. Het belangrijkste decor is de groep flats die in de vorm van een zeil zijn gebouwd en daarom ‘Le Vele’ heten, de zeilen. Hier wordt alle misère en verwaarlozing zichtbaar. Sommige verenigingen die proberen positieve initiatieven in deze wijk op gang te brengen, hebben geïrriteerd gereageerd op de serie. Zij vinden dat het beeld alleen maar negatief is en hun pogingen om het leven in de wijk te verbeteren, belemmert.

Napolitanen aan het werk geholpen

De makers en producenten van de serie hebben veel energie besteed om dit tegen te spreken. Ze wijzen erop dat er zes maanden lang gedraaid is in de wijk en dat veel mensen hierdoor een baantje hebben gehad. „We hebben de hele wijk erbij betrokken”, vertelt regisseur Sollima. „Dit is een gebied met hoge werkloosheid. Als er dan een baantje is, is dat een positief element.”

Veel mensen, ook Napolitanen, mijden Le Vele omdat ze het er te onveilig vinden. Hoe was het om daar te filmen? „We konden ons natuurlijk niet verbergen, met tien vrachtwagens”, zegt Sollima. „Maar uiteindelijk heb ik nooit het gevoel gehad dat ik in gevaar ben geweest. Het is weleens gebeurd dat we ergens wilden filmen en dat het niet kon, omdat er net iemand was neergeschoten. En soms kregen we te horen dat we ergens niet terechtkonden. Dat ging dan met een grapje: vanavond niet, want dan worden we afgeperst.”

De makers van de film ontkennen overigens dat ze zelf beschermingsgeld hebben betaald. Justitie is daar niet helemaal zeker van. Vorige maand werd bekend dat er een onderzoek loopt naar het contract voor opnames in een villa die eigendom is van een familielid van camorraleider Francesco Gallo. De productiemaatschappij Cattleya zou daarvoor na het draaien nog een niet te negeren aanvullende rekening hebben gekregen.

    • Marc Leijendekker