Vervolging voor oorlogsmisdaden? Vast niet

Het Internationaal Strafhof in Den Haag kan uitzoeken of Israël en Hamas expres burgerslachtoffers maken. Maar de kans dat het ervan komt, is klein.

Niet alleen Israël en Hamas beschuldigen elkaar net als in eerdere oorlogen van oorlogsmisdrijven. Ook medestanders van beide zijden, mensenrechtenorganisaties en prominente internationale vertegenwoordigers doen mee.

De Palestijnse minister van Buitenlandse Zaken, Riad al-Maliki, drong er gisteren tijdens een bezoek aan Den Haag bij aanklagers van het Internationaal Strafhof op aan actie tegen Israël te ondernemen. Maar hoe gegrond vervolging van Israël én de fundamentalistische Palestijnse organisatie Hamas misschien ook zou zijn, het staat wel vast dat het strafhof niet tot enige veroordeling zal komen.

De VN denken dat Israël „mogelijk” oorlogsmisdrijven beging

De mensenrechtenchef van de Verenigde Naties, Navi Pillay, onderstreepte de afgelopen weken diverse malen dat Hamas en andere Palestijnse groepen zich aan oorlogsmisdrijven hebben schuldig gemaakt, door willekeurig raketten op Israël af te schieten. Volgens Pillay heeft Israël op zijn beurt onvoldoende gedaan om burgers in de Gazastrook te sparen. De afgelopen vier weken zijn bij de Israëlische operatie om een eind te maken aan Hamas’ raketaanvallen bijna 1.800 Palestijnen om het leven gekomen, in meerderheid burgers. Tijdens een spoeddebat in de VN-Mensenrechtenraad in Genève zei Pillay dat „er een sterke mogelijkheid lijkt te zijn dat het internationaal recht [door Israël] is geschonden, op een manier die op oorlogsmisdrijven kan neerkomen”.

Want dat is het geval als burgers met opzet worden aangevallen

Israëlische aanvallen op onder andere woongebouwen, ziekenhuizen, VN-scholen en de enige elektriciteitscentrale in de Gazastrook zijn mogelijk in strijd met de Geneefse Conventies van 1949, die burgers in oorlogsgebied moeten beschermen.

Twee aanvallen op VN-scholen vol met vluchtelingen, vorige week woensdag en afgelopen zondag, waarbij respectievelijk vijftien en tien burgerdoden vielen, wekten zelfs de woede van Israëls naaste bondgenoten. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon noemde de aanval op de VN-school van zondag „een morele schande en een criminele actie”. Zijn woordvoerder wees erop dat het Israëlische leger er herhaaldelijk op was gewezen dat er vluchtelingen aanwezig waren.

Israël weerlegt de aantijgingen

De Israëlische krant Haaretz meldde zondag dat Israël een speciaal team onderzoekers heeft samengesteld dat materiaal bijeenbrengt om beschuldigingen van oorlogsmisdrijven te weerleggen. De Israëlische regering beroept zich allereerst op haar recht op zelfverdediging. Verder hebben regering en het leger er vanaf het begin van offensief Protective Edge op gehamerd dat burgers om het leven komen, doordat Hamas ze als menselijk schild gebruikt (wat ook een oorlogsmisdrijf is als dit kan worden bewezen). In andere gevallen zou er sprake kunnen zijn van vergissingen, in tegenstelling tot opzet, wat een aanval tot oorlogsmisdrijf zou maken. De Israëlische luchtmacht heeft videodocumentatie van aanvallen. Of er opzet in het spel is, dan wel fouten zijn gemaakt, en of Hamas de bevolking als menselijke schild gebruikte, zou in theorie door aanklagers van het strafhof kunnen worden uitgezocht.

Maar Palestijnse leiders sluiten zich liever niet aan bij het hof

De Palestijnse minister Malki zei gisteren dat zijn regering een barrière voor dergelijk onderzoek wil wegnemen door zich aan te sluiten bij het Strafhof. In theorie kan Palestina dat doen sinds het in 2012 door de VN als staat werd erkend. Maar Malki kondigde geen concrete actie daartoe aan. President Mahmoud Abbas’ regering weet dat Israëls naaste bondgenoot Amerika en andere westerse staten sterk gekant zijn tegen zo’n Palestijnse stap, en dat zij dan veel van de steun zal verliezen. Tot nu hebben Palestijnse leiders het gelaten bij het dreigement naar het Internationaal Strafhof te gaan.

En de VS en Israël ook niet

Een andere mogelijkheid is dat de VN-Veiligheidsraad het Internationaal Strafhof tot een onderzoek opdracht geeft, maar dat zou in dit geval zonder twijfel op een Amerikaans veto stuiten. Israël en de VS zijn niet aangesloten bij het Strafhof.

De Mensenrechtenraad heeft twee weken geleden tot woede van Israël opdracht gegeven tot een onafhankelijk onderzoek naar oorlogsmisdrijven tijdens het Gaza-offensief. De Raad, die een pro-Palestijnse meerderheid heeft, deed dat ook na de Gaza-oorlog van 2008-2009, waarbij 1.400 Palestijnse doden vielen.

Een commissie onder leiding van de Zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone kwam tot de conclusie dat Israël een „bewuste strategie” had om de bevolking collectief te straffen en disproportioneel geweld inzette. Volgens de commissie was er mogelijk sprake van misdrijven tegen de menselijkheid. Maar het rapport had geen consequenties en Goldstone distantieerde zich later van zijn conclusies. Het is te verwachten dat Israël nu evenmin als in 2009 met een onderzoek in opdracht van de Mensenrechtenraad zal meewerken.

    • Carolien Roelants