Strafhof onmachtig bij ‘Gaza’

Palestijnse minister roept Strafhof op om actie tegen Israël te ondernemen.

Net als in eerdere oorlogen worden Israël en Hamas niet alleen door elkaar, elkaars medestanders en mensenrechtenorganisaties beschuldigd van oorlogsmisdaden, maar ook door prominente internationale vertegenwoordigers. De Palestijnse minister van Buitenlandse Zaken, Riad al-Malki, drong er gisteren in Den Haag bij aanklagers van het Internationaal Strafhof op aan actie tegen Israël te ondernemen.

Maar hoe gegrond vervolging van Israël en de fundamentalistische Palestijnse organisatie Hamas misschien ook zou zijn, het staat wel vast dat het Strafhof niet tot enige veroordeling zal komen.

De mensenrechtenchef van de Verenigde Naties, Navi Pillay, heeft onderstreept dat Hamas en andere Palestijnse groepen zich aan oorlogsmisdrijven hebben schuldig gemaakt door willekeurig raketten op Israël af te schieten. Volgens Pillay heeft Israël op zijn beurt onvoldoende gedaan om burgers in de Gazastrook te sparen. De afgelopen vier weken zijn bij de Israëlische operatie om een eind te maken aan Hamas’ raketaanvallen bijna 1.800 Palestijnen om het leven gekomen, in meerderheid burgers. In de VN-Mensenrechtenraad in Genève zei Pillay tien dagen geleden dat „er een sterke mogelijkheid lijkt te zijn dat het internationaal recht [door Israël] is geschonden, op een manier die op oorlogsmisdrijven kan neerkomen”.

Israëlische aanvallen op onder andere woongebouwen, ziekenhuizen, VN-scholen en de enige elektriciteitscentrale in de Gazastrook zijn mogelijk in strijd met de Geneefse Conventies van 1949, die burgers in oorlogsgebied moeten beschermen. Twee aanvallen op VN-scholen vol vluchtelingen, vorige week woensdag en afgelopen zondag, waarbij respectievelijk 15 en 10 burgerdoden vielen, wekten zelfs woede van Israëls naaste bondgenoten. VN-chef Ban Ki-moon noemde de aanval op de VN-school van zondag „een morele schande en een criminele actie”. Zijn woordvoerder wees erop dat het Israëlische leger herhaaldelijk was gewaarschuwd dat zich vluchtelingen op deze plaats bevonden.

Mensenrechtenorganisaties hebben de afgelopen weken in de Gazastrook getuigenissen verzameld en foto’s genomen als basis voor vervolging. De Israëlische krant Haaretz meldde zondag dat Israël een speciaal team onderzoekers heeft samengesteld dat materiaal bijeenbrengt om beschuldigingen van oorlogsmisdrijven te weerleggen. De Israëlische regering beroept zich allereerst op haar recht op zelfverdediging. Verder hebben regering en het leger er vanaf het begin van de operatie in Gaza op gehamerd dat burgers om het leven komen doordat Hamas hen als menselijk schild gebruikt (wat ook een oorlogsmisdrijf is als dit kan worden bewezen). In andere gevallen zou er sprake kunnen zijn van vergissingen – in tegenstelling tot opzet, wat een aanval tot oorlogsmisdrijf zou maken. De Israëlische luchtmacht heeft videodocumentatie van aanvallen. „Alles is gedocumenteerd”, aldus het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken.

Of er opzet in het spel is, dan wel fouten zijn gemaakt en of Hamas de bevolking als menselijk schild gebruikte, zou in theorie door aanklagers van het Strafhof kunnen worden uitgezocht. Maar Israël noch Palestina maakt deel uit van het Strafhof, wat dergelijk onderzoek in de weg staat.

De Palestijnse minister Malki zei gisteren dat zijn regering van plan is zich aan te sluiten. In theorie kan Palestina dat doen sinds het in 2012 door de VN als staat werd erkend. Maar Malki kondigde geen concrete actie daartoe aan. De Palestijnse president Abbas weet dat Israëls naaste bondgenoot Amerika en andere westerse staten fel zijn gekant tegen zo’n Palestijnse stap, en dat hij dan veel van de financiële en politieke steun die hij nu heeft, zal verliezen. Tot dusverre hebben Palestijnse leiders het daarom gelaten bij het dreigement om naar het Strafhof te gaan. Een andere mogelijkheid is dat de VN-Veiligheidsraad het Strafhof opdracht geeft tot een onderzoek, maar dat zou in dit geval zeker op een Amerikaans veto stuiten.

De Mensenrechtenraad heeft twee weken geleden tot woede van Israël opdracht gegeven tot een onafhankelijk onderzoek naar oorlogsmisdrijven tijdens het Gaza-offensief. De Raad, die een pro-Palestijnse meerderheid heeft, deed dat ook na de Gaza-oorlog van 2008-2009, waarbij 1.400 Palestijnse doden vielen. Een commissie onder leiding van de Zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone kwam toen tot de conclusie dat Israël een „bewuste strategie” had om de bevolking collectief te straffen en disproportioneel geweld gebruikte. Volgens de commissie was er mogelijk sprake van misdrijven tegen de menselijkheid.

Maar het rapport had verder geen consequenties, en Goldstone zelf distantieerde zich later van zijn eigen conclusies: er was geen bewijs voor, zei hij.