opinie

    • Kim Bos

De mens wikt, het kapitaal beschikt

Stakingsleider inMijnwerkers onder vuur.

Waarom zou je tot de tanden bewapende agenten inzetten tegen een groep stakers met stokken en protestliederen?

Volgens de documentaire Mijnwerkers onder vuur (2014) draait het vooral om één ding: keiharde knaken. Regisseur Rehad Desai vertelt het verhaal van de uit de hand gelopen staking in augustus 2012, in Zuid-Afrika. De politie doodde ruim dertig vreedzaam demonstrerende mijnwerkers. Desai gebruikt pas vrijgegeven materiaal uit bewakingscamera’s.

Na de beschieting ligt stakingsleider Mzoxolo Magidiwana met een schotwond in het zand. Dan komt het besef. „Ik zag de dood in de ogen en begreep dat ik alleen gestorven zou zijn vanwege geld.”

De mens wordt gemakkelijk een speelbal van de industrie, is de gedachte van de documentaire. Dat zie je aan de keuzes van de politie, die handelt in het belang van mijnbouwbedrijf Lonmin. Je ziet het aan Lonmins verblindende angst voor faillissement . Je kunt het ook zien aan de manier waarop de betrokkenen worden berecht. Agenten en leidinggevenden gaan vrijuit, stakers worden beschuldigd van moord – er kwamen eerder twee politieagenten en twee bewakers om. „Niet de mensen die aan de touwtjes trokken kregen de schuld, maar de burgers”, zegt Ronnie Kasrils, voormalig minister van Informatie.

Denkt u ook dat u uw leven niet laat bepalen door externe factoren, dat u aan uw eigen touwtjes trekt? Als u gisteravond televisie keek, moet die gedachte zijn vervlogen. De mens is vooral een schakel in de grote consumeermachine.

Dat bleek ook uit The Greatest Movie Ever Sold (2011). Een luchtige documentaire van Morgan Spurlock, waarin hij „the brave new world van brand integration” onderzoekt. Dankzij het internet blijft niemand tijdens tv-spotjes rustig zitten kijken, daarom moet de reclame verschijnen als de consument het niet doorheeft. Spurlocks fascinatie is de film Iron Man, die veertien brand partners wist aan te trekken. Die promootten de film, en de film promootte de merken.

Met The Greatest Movie Ever Sold wilde Spurlock een ‘docbuster’ maken. Hij maakte de film met 1,5 miljoen dollar van brand partners. Het productieproces legde hij vast. Spurlock werpt ook vragen op die hij helaas niet écht beantwoordt, zoals: heeft ‘stiekeme reclame’ invloed op de keuzes die we maken? Je kunt het antwoord wel raden.

Als Spurlock de antikapitalistische mediacriticus Noam Chomsky vraagt in hoeverre hij zijn film door het grote geld moet laten bepalen, antwoordt die dat er een paar keuzes zijn. „Je kunt je teen in het water steken”, zegt hij. Je kunt geldschieters een beetje laten meebepalen. Maar al snel zit erdan een hele voet in het water, zegt Chomsky. „En voor je het weet, ben je aan het zwemmen, terwijl je denkt dat er in wezen niets is veranderd.” Met andere woorden: de lijn tussen de jouw keuzes en de keuzes van de industrie vervaagt. Maar volgens Chomsky kun je ook weerstand bieden aan de druk. „En dan woon je, voor je het weet, in Montana en verbouw je jouw eigen eten.”

    • Kim Bos