Gauw Afrikaanse handen schudden, voor het te laat is

Veertig Afrikaanse regeringsleiders dineren vanavond in het Witte Huis. De VS willen de band met Afrika versterken nu China op het continent oprukt. ‘Wij investeren duurzamer’, is Obama’s boodschap.

foto reuters

‘Speed daten’ met Afrika, noemde een analist het. Op het Witte Huis ontvangt president Barack Obama vanavond een veertigtal Afrikaanse staatshoofden en regeringsleiders voor een diner. Ze zijn in Washington voor de Amerikaans-Afrikaanse top die tot en met woensdag wordt gehouden.

Er waren nog meer gasten gekomen als West-Afrika de afgelopen maanden niet in de greep was geraakt van een dodelijke ebola-epidemie. Ten minste 887 mensen zijn daaraan al overleden. De presidenten Alpha Condé van Guinee, Ellen Johson Sirleaf van Liberia en Ernest Bai Koromo van Sierra Leone moesten daarom afzeggen.

De top is bedoeld om de economische en politieke banden met het Afrika-in-opkomst met zijn jonge bevolking te versterken. ‘De Komende Generatie’ is niet voor niets het overkoepelende thema. Het is voor het eerst dat de VS zo’n grote bijeenkomst hebben georganiseerd.

Dat is niets te vroeg, zou je kunnen zeggen, afgaande op de snelle economische opmars van China op het Afrikaanse continent in de afgelopen jaren. Beijing zit elke drie jaar met een groot aantal Afrikaanse leiders om de tafel. Sinds 2009, toen het de VS passeerde, is China na de Europese Unie de belangrijkste handelspartner van Afrika. Met directe investeringen loopt China nog achter op de VS, maar relatief gezien nemen zijn investeringen jaarlijks wel drie keer zo snel toe.

Een ‘sterke historische relatie’

Toch mag de top in Washington niet worden uitgelegd als een krampachtige Amerikaanse poging om zijn achterstand op China in te lopen. „Absoluut niet”, zei de Amerikaanse topdiplomaat Linda Thomas-Greenfield vorige week op een briefing in Washington. „We hebben een sterke historische relatie met Afrika. We zien deze top als een kans om de Afrikaanse leiders daarvan opnieuw te overtuigen”.

President Obama denkt daar precies zo over. China is uit op natuurlijke grondstoffen, Amerika wil een veel bredere en duurzamere relatie, luidt zijn boodschap. „Mijn advies aan Afrikaanse leiders is één, ervoor te zorgen dat, als China wegen en bruggen aanlegt, het Afrikaanse arbeiders inhuurt, en twee, dat er niet alleen wegen worden aangelegd van de mijn, naar de haven, naar Shanghai”, zei hij in een interview met The Economist.

Anders dan China hechten de VS aan versterking van democratie, behoorlijk bestuur en respect voor mensenrechten. En aan veiligheid – zie de Amerikaanse militaire betrokkenheid bij terreurbestrijding in delen van Midden-Afrika en Somalië. Ook die thema’s willen de VS graag aan de orde stellen.

Zullen zijn Afrikaanse gasten onder de indruk raken? Toen Obama eind 2008 voor het eerste werd gekozen tot Amerikaans president werd hij verwelkomd als een ‘Zoon van Afrika’, een verwijzing naar zijn in 1982 bij een verkeersongeluk omgekomen Keniaanse vader.

Verwachtingen niet waargemaakt

Maar op het Afrikaanse continent heeft Obama de hoge verwachtingen van verbondenheid niet waargemaakt. Pas in de zomer van vorig jaar, in zijn tweede ambtstermijn, maakte hij een langere reis door Afrika, waarbij hij Senegal, Zuid-Afrika en Tanzania aandeed.

Wel sprak Obama, tijdens een kort bezoek enkele maanden na zijn aantreden in 2009, in de hoofdstad Accra het Ghanese parlement toe. In zijn speech prees hij toen de democratische gezindheid van Ghana en diens –inmiddels overleden – president John Evans Atta Mills. En, zei hij, Afrika heeft niet zozeer behoefte aan sterke leiders als wel aan sterke instituties. Die cruciale verklaring geldt nu als een van de pijlers van het Amerikaanse Afrika-beleid, naast de stimulering van economische groei, handel en investeringen, en de bevordering van vrede en veiligheid.

Sterke instituties belichamen de Amerikaanse waarden. Juist daarom zijn, behalve de verhinderde presidenten wegens de ebola-epidemie, nog een handjevol staatshoofden niet in Washington aanwezig. President Al-Bashir van Soedan, gezocht door het Internationale Strafhof, en president Isaias Afwerki van Eritrea hebben geen uitnodiging ontvangen. Net zomin als president Mugabe van Zimbabwe, die heeft laten weten toch al niet van plan te zijn geweest om te komen omdat „de wereld groter is dan Amerika”.

    • Wim Brummelman