Obama moet koorddansen in deze crisis

Amerikaanse critici roepen Obama op Poetin harder aan te pakken.

De relatie tussen Amerika en Rusland heeft in de nasleep van de vliegramp een dieptepunt bereikt. Zo diep, dat Robert Legvold, emeritus hoogleraar Internationale betrekkingen aan Columbia University, spreekt van „een nieuwe Koude Oorlog”. „De betrekkingen gingen eerst stap voor stap achteruit, nu struikelen we naar beneden.”

„We zijn op gevaarlijk terrein beland”, zegt ook David J. Kramer, als onderminister van George W. Bush nauw betrokken bij diens Rusland-beleid. Nu is hij directeur van mensenrechtenorganisatie Freedom House. „We zijn op het niveau van 1983 beland, toen Ronald Reagan zijn Evil Empire-speech hield.”

De VS en EU stelden vorige week zwaardere sancties tegen Rusland in. „Amerika meent wat het zegt”, zei president Obama, toen hij de sancties aankondigde. „Rusland zal een steeds hogere prijs betalen.”

Obama herhaalde wel dat hij geen nieuwe Koude Oorlog wil. De sancties zijn een zware, maar gecalculeerde stap. De economische risico’s zijn beperkt, anders dan in de EU. En ze bieden een weg terug: ze gelden voor een jaar, en worden over drie maanden geëvalueerd.

Obama moet koorddansen in het conflict met Poetin, zegt Robert Legvold, reageren op grote gebeurtenissen, als de annexatie van de Krim, en de Russische steun aan separatisten in Oost-Oekraïne. Maar hij waakt voor onomkeerbare stappen. Legvold: „In de media en in het Congres hoor je de roep om actie. Elke stap van Poetin moet met een zwaarder middel worden bestraft. Als hij eraan toegeeft, kan het conflict oncontroleerbaar worden. Dat heeft grote gevolgen voor de veiligheid van andere Europese landen. Obama neemt behoedzame stappen.”

Obama begon met de belofte van betere relaties met Rusland, maar de relatie met Poetin werd ijzig. Ze raakten in conflict over het Russische asiel voor Edward Snowden, de Krim, oorlog in Syrië. Na de crash, zegt Legvold, hebben de Amerikanen Poetin min of meer afgeschreven. „De MH17 is voor Nederland een drama, in de Amerikaans-Russische verhoudingen betekent het vooral dat ze bergafwaarts hollen.”

Obama gelooft niet dat hij Poetin op andere gedachten kan brengen. „Poetin doet wat hij wil”, zei de Democratische fractieleider in het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, in een interview. „KGB’er die toevallig president werd, volgt zijn eigen weg, luistert niet naar mensen die het elders voor het zeggen hebben.”

Daarom kiest Obama voor containment: Rusland moet worden ingedamd door isolatie. „Sancties, zeker als die Poetins entourage raken, zijn een goed middel. Ze verenigen de internationale gemeenschap, en doen Poetin pijn.” Volgens Legvold zit er ook een gevaar in. „Isolatie betekent dat het gesprek stopt. Dat bemoeilijkt politieke oplossingen.”

Extra voorzichtigheid is nu voor Obama geboden, het gaat niet alleen om de MH17. Volgens Amerikaanse inlichtingen heeft Rusland bij een test een kruisraket vanaf de grond afgeschoten, een grove schending van het Amerikaans-Russische INF-verdrag uit 1987, waarbij alle kernraketten voor middellange afstand werden afgeschaft. Obama schreef Poetin deze week een brief, waarin hij hierover zijn beklag deed.

In eigen land krijgt Obama de kritiek dat hij te voorzichtig met Rusland omgaat. Nu de bewijzen zich opstapelen dat het Russische leger zich actief met Oost-Oekraïne bemoeit, groeit de roep om militair tegenwicht te bieden. Volgens The New York Times hebben het Amerikaanse leger en inlichtingendiensten voor Oekraïne een plan ontwikkeld om raketinstallaties van de separatisten beter te lokaliseren. Die informatie zou naar de Oekraïense regering doorgespeeld kunnen worden. Maar het Witte Huis heeft het voorstel niet omarmd. Republikeinen in het Congres, maar ook partijgenoten van Obama, zeggen dat Kiev militaire steun verdient. „Er zijn momenten dat een militaire aanval een militair antwoord vraagt”, schreef de Democratische oud-adviseur William Galston van president Clinton in The Wall Street Journal. „Dit is zo’n moment.”

Volgens David J. Kramer is Obama te voorzichtig. „Poetin is een meester in het exploiteren van zwakheden van zijn tegenstander. Willen we escalatie voorkomen, dan moet hij weten dat met Amerika niet te spotten valt.” Rusland neemt het initiatief, en laat Obama reageren. „Obama laat zich leiden door angst en besluiteloosheid. De sancties zijn een stap in de goede richting, wat telt is het psychologische effect. Sancties moeten samengaan met ferme taal. Poetin moet bang worden, dat brengt hem tot daden.”

Als Rusland blijft tegenwerken, zijn er volgens Kramer nog twee opties: directe militaire steun aan Kiev, of extra sancties die Poetin persoonlijk raken. „We kunnen zijn tegoeden bevriezen, of een reisverbod in de EU opleggen. Behandel hem als [de geïsoleerde Wit-Russische president] Alexander Loekasjenko. Dat komt wel aan in Moskou.”

    • Guus Valk