Obama laat zich leiden door angst...

Obama en Poetin raken steeds nauwer betrokken bij het conflict. In de VS groeit de roep om militair tegenwicht te bieden tegen Rusland, maar Obama is behoedzaam. Volgens sommige Russen toont Poetin nu te weinig durf.

De relatie tussen Amerika en Rusland heeft in de nasleep van de vliegramp met de MH17 een dieptepunt bereikt. Zo diep zelfs, dat Robert Legvold, emeritus hoogleraar Internationale betrekkingen aan Columbia University, spreekt van „een nieuwe Koude Oorlog”. „De betrekkingen gingen eerst stap voor stap achteruit, maar nu gaan we struikelend naar beneden.”

„We zijn op gevaarlijk terrein beland”, zegt ook David J. Kramer, als onderminister van George W. Bush nauw betrokken bij diens Rusland-beleid. Nu is hij directeur van mensenrechtenorganisatie Freedom House. „We zijn op het niveau van 1983 beland, toen Ronald Reagan zijn Evil Emire-speech hield.”

De Verenigde Staten en de Europese Unie stelden vorige week nieuwe, zwaardere sancties tegen Rusland in. Ze richten zich op Russische banken, defensiebedrijven en de energiesector. „Amerika meent wat het zegt”, zei president Barack Obama deze week, toen hij de sancties aankondigde. „Rusland zal een steeds hogere prijs betalen.” Obama herhaalde tegelijkertijd dat hij geen nieuwe Koude Oorlog wilde. De sancties zijn een zware, maar gecalculeerde stap voor de VS. De economische risico’s zijn, anders dan in de Europese Unie, beperkt. En ze bieden een weg terug: ze gelden voor een jaar, en zullen over drie maanden worden geëvalueerd.

Obama moet koorddansen in het conflict met Vladimir Poetin, zegt Robert Legvold. Hij moet reageren op grote gebeurtenissen, zoals de annexatie van de Krim, en de Russische steun aan separatisten in Oost-Oekraïne, waar de MH17 naar beneden werd geschoten.

Tegelijkertijd is hij zich bewust van het gevaar van onomkeerbare stappen. Legvold: „In de media en in het Congres hoor je alleen de roep om actie. Iedere stap van Poetin moet met een zwaarder middel worden bestraft. Als hij daaraan toegeeft, kan het conflict helemaal oncontroleerbaar worden. Dat heeft grote gevolgen voor de veiligheid van andere Europese landen. Obama neemt daarom behoedzame stappen.”

De verhoudingen worden ijziger

Obama begon zijn presidentschap in 2009 met de belofte van betere relaties met Rusland, maar de relatie met Poetin werd gaandeweg ijzig. Obama en Poetin raakten in conflict over het Russische asiel voor Edward Snowden, de Krim, en de oorlog in Syrië. Na de vliegramp met de MH17, zegt Robert Legvold, hebben de Amerikanen Poetin min of meer afgeschreven. „De MH17 is voor Nederland een groot drama, in de Amerikaans-Russische verhoudingen betekent het vooral dat ze verder bergafwaarts hollen.”

Obama gelooft niet meer dat hij de Russische president nog op andere gedachten kan brengen. „Poetin doet wat hij wil”, zei de Democratische fractieleider in het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, dit weekend in een tv-interview.

Sancties moeten Rusland raken

Daarom kiest Obama voor een politiek van containment: Rusland moet worden ingedamd door isolatie. Sancties, zeker als die Poetins entourage raken, zijn daar een goed middel voor. Ze verenigen de internationale gemeenschap, en raken Poetin waar het pijn doet.” Toch zit er volgens Legvold ook een gevaar in. „Isolatie betekent dat het gesprek met Rusland stopt. Dat maakt politieke oplossingen moeilijk.”

Extra voorzichtigheid is nu voor Obama geboden, want het gaat niet alleen om de MH17. Volgens Amerikaanse inlichtingen heeft Rusland bij een test een kruisraket vanaf de grond afgeschoten, wat een ernstige schending zou betekenen van het Amerikaans-Russische INF-verdrag uit 1987, waarbij alle kernraketten voor middellange afstand (500-5500 kilometer) werden afgeschaft. Obama schreef Poetin deze week een brief, waarin hij hierover zijn beklag deed.

In eigen land krijgt Obama de kritiek dat hij te voorzichtig met Rusland omgaat. Nu de bewijzen zich opstapelen dat het Russische leger zich actief met Oost-Oekraïne bemoeit, groeit de roep om militair tegenwicht te bieden. Volgens The New York Times hebben het Amerikaanse leger en inlichtingendiensten voor Oekraïne een plan ontwikkeld om raketinstallaties van de separatisten beter te lokaliseren. Die informatie zou naar de Oekraïense regering doorgespeeld kunnen worden. Maar het Witte Huis lijkt hier niet voor te voelen, en heeft het voorstel niet omarmd. Republikeinen in het Congres, maar ook partijgenoten van Obama, zeggen dat Kiev militaire steun verdient. „Er zijn momenten dat een militaire aanval een militair antwoord vraagt”, schreef bijvoorbeeld de Democratische oud-adviseur William Galston van president Clinton in The Wall Street Journal. „Dit is zo’n moment.”

David J. Kramer zegt dat Obama te voorzichtig is met Poetin. „Poetin is een meester in het exploiteren van zwakheden van zijn tegenstander. Willen we escalatie voorkomen, dan moeten we dus zorgen dat hij weet dat met Amerika niet te spotten valt.” Rusland, zegt Kramer, neemt steeds het initiatief, en laat Obama reageren. „Obama laat zich leiden door angst en besluiteloosheid. De nieuwe sancties zijn een stap in de goede richting, maar het gaat niet om de precieze maatregelen. Wat telt, is het psychologische effect. Sancties moeten gepaard gaan met ferme taal. Poetin moet bang worden, alleen dat brengt hem tot daden.”

Als Rusland blijft tegenwerken, zijn er volgens Kramer nog twee opties: directe militaire steun aan Kiev, of extra sancties die Poetin persoonlijk raken. „We kunnen zijn tegoeden bevriezen, of een reisverbod in de EU opleggen. Behandel hem als Alexander Lukashenko (de geïsoleerde Wit-Russische president, red.). Dat komt wel aan in Moskou.”

    • Guus Valk