Kun je eindelijk stemmen, kom je op de foute dag

Turkse Nederlanders konden voor het eerst vanuit hier meedoen aan de verkiezingen in Turkije. Als ze op tijd waren.

Hüseyin Baykir zou zijn handen ten hemel willen heffen. Hij zou willen roepen, schreeuwen, brullen. 65 kilometer reden zijn broer, zijn vrouw en hij vanuit Amersfoort, om voor het eerst van hun leven te stemmen op een Turkse presidentskandidaat. Horen ze nu dat ze op donderdag hadden moeten komen, dat heeft de hogere kiesraad in Turkije zo bepaald. „Stemmen op afspraak is geen democratie, dat is schijndemocratie!”

Bijna een kwart miljoen Turkse Nederlanders mochten, van donderdag tot en met zondag, voor het eerst stemmen op een van de drie Turkse presidentskandidaten. Maar de organisatie kampte met „kinderziekten”, zegt consul-generaal Yunus Belet uit Deventer. Zo konden de migranten op de website van de kiesraad aangeven wanneer ze wilden stemmen. Voor degenen die dat niet deden, bepaalde de raad het dagdeel. Daarvan waren veel kiezers niet op de hoogte, waardoor ze een, twee of drie dagen te laat kwamen en niet hebben kunnen stemmen.

Hüseyin Baykir fluistert. Zijn handen liggen gevouwen op zijn benen. Hij zit in een volautomatische rolstoel, na een auto-ongeluk raakte hij verlamd en liep hij een hersenbeschadiging op. Zijn dochter van negen veegt het zweet van zijn voorhoofd. Vader Baykir: „Kunnen we de familie in Koerdistan niet machtigen? Onze stem op Selahattin Demirtas mag niet verloren gaan. Dat speelt de twee andere kandidaten in de kaart.”

Nationale trots

Een snikhete sporthal in Deventer. Turkse migranten van Leeuwarden tot Lelystad, van Almelo tot Soest staan in de rij om te gaan stemmen. Een motormuis naast een softwareontwikkelaar achter een gepensioneerde lopendebandmedewerker van een vleesfabriek. De meesten komen met familie, in zomerkleren en blootshoofds. Anderen dragen een frisgekleurde hoofddoek, een enkeling is zwart gesluierd.

De sfeer is uitgelaten. Voor het eerst kiest de Turkse bevolking de president rechtstreeks en voor het eerst hoeven de Turkse stemgerechtigden Nederland niet uit om te stemmen. En dat verbroedert, vertelt Maviye Bahceci, het appelleert aan onze nationale trots. „In Nederland voel ik me thuis, in Turkije zijn we gelukkig.” Ze is gekomen met haar zoon van 14 en haar beide ouders. Tijdens de raadsverkiezingen in Veendam stemde ze GroenLinks, hier stempelt ze het vakje van de religieus-conservatieve premier Erdogan zwart.

Erdogan de held

Ze heeft Erdogan ontmoet toen hij een bezoek bracht aan Konya, daar heeft de familie een huis. Toen ze in een mensenmassa „de groeten uit Nederland” schreeuwde, mocht ze de premier zijn hand kussen. Sindsdien is presidentskandidaat Erdogan haar „held”. En niet alleen van haar, van veel meer kiezers deze zaterdag. Ze zijn trots op de „economische voorspoed” en „het Arabisch georiënteerde buitenlandbeleid” onder Erdogan, en steunen zijn visie op de islam.

Progressief én conservatief

De meesten stemmen progressief in Nederland, conservatief in Turkije. Het Turkse SP-Kamerlid Sadet Karabulut, geboren en getogen in Nederland, kan dat wel verklaren. Het heeft alles te maken, zegt ze, met de positie die de Turkse migranten in de twee landen bekleden. Denk aan de verschillende rol die religie speelt: in Nederland leven de migranten meer seculier, bij de familie in Turkije traditioneler en religieuzer. Zelf brengt Karabulut geen stem uit. „Ik ben actief in de Nederlandse politiek en ik verzet me tegen de lange arm van Ankara.” Ze verzet zich, zo zegt ze, „tegen de import van tegenstellingen die geschapen worden door de Turkse politiek naar Nederland te halen. Dat heeft veel effect op de gemeenschap.”

Blanco list

Notenhandelaar Mehmet uit Duiven beaamt dat. Er zijn drie kampen, zegt hij. Het grootste kamp stemt op „de corrupte populist” Erdogan. Veel Koerden gaan voor „ideoloog en terrorist” Selahattin Demirtas. Intellectuelen en alevitische moslims gaan voor hoogleraar Ekmeleddin Ihsanoglu, maar hij is „geboren en getogen in Egypte.” Daarom heeft Mehmet een list bedacht. Hij stemt blanco, net als zijn schoonvader, schoonzus, vrouw en al zijn familieleden in Turkije die volgende week zondag naar de stembus gaan. „Nu moet ik kiezen tussen lammen en blinden en dat doe ik niet. Dat is geen democratie.”

Onmachtig keert Hüseyin Baykir intussen terug naar Amersfoort. Het soebatten van zijn vrouw heeft het stembureau in Deventer niet kunnen vermurwen. Baykir had donderdag moeten stemmen, zo dicteerde de kiesraad, daarom heeft hij zijn stem verspeeld. Net als tientallen anderen deze zaterdag, die niet wisten dat hun stem gebonden was aan een dag. Alleen als een tweede ronde nodig is, kan Baykir zijn stem nog laten gelden.

    • Wubby Luyendijk