Eerder herkenbaar dan duister

In het tv-programma Zomergasten blijkt de thrillerschrijver vooral geïnteresseerd in psychologie, in angsten, in slachtoffers.

Het draaide allemaal om psychologie deze avond, om motivatie en menselijk handelen. In de fragmenten en ook in het gesprek: op sommige momenten was het Saskia Noort die met de onderzoekende blik van een psychotherapeut naar haar gekozen fragmenten en haar leven keek, op andere werd ze weer door Wilfried de Jong bevraagd alsof ze bij hem op een divan lag en hij er een jeugdtrauma uit wilde trekken. Op een gegeven moment kwam er zelfs droomduiding voorbij – reden genoeg om mijn notitieblok en pijp erbij te pakken en mee te doen aan wat psychologische doorgronding.

In het begin lijkt het er op dat de zoektocht zich vooral gaat richten op de zwarte kanten van Noorts werk: op de daders, het huiveringwekkende. Er wordt een fragment getoond waarin Ferdi E. vrij onaangedaan vertelt over de ontvoering van Gerrit Jan Heijn (interview in Zembla van Bert Molenaar, 2003), en in de documentaire Het familiedrama van Zoetermeer (Elly de Bont, 2010) vertelt een moeder over haar schoonzoon die op een dag haar dochter en haar kleinkinderen vermoordt nadat hij verliefd is geworden op een Poolse webcamgirl. Noort zegt aan het begin van de uitzending gefascineerd te zijn door ‘de slechte kant van ons mensen’. Toch wordt al snel duidelijk dat ze psychopaten vooral ziek vindt, en dat ze al gruwelt van een scène waarin ze moet beschrijven hoe iemands pink wordt afgehakt. Na drie uur interview lijkt haar interesse juist ergens anders te liggen: bij de kant van de slachtoffers, de mensen die jarenlang onwetend naast de vijand in slaap vallen. Het gaat haar niet om het kwaad, het gaat om de confrontatie met het kwaad.

Wilfried de Jong lijkt deze keer een ramkoers te varen en vraagt af en toe fel door: als Saskia Noort vertelt zichzelf even kwijt te zijn geweest na haar plotselinge roem vraagt hij hoe je jezelf nog kan kwijtraken op je vijfendertigste, en tijdens een discussie over literatuur wil hij weten of ze niet de stap naar een literaire roman moet zetten. Je vraagt je toch af of hij er iets mee bedoelt – is enkel thrillerschrijver zijn niet genoeg? En wat is dán de uiterlijke leeftijdsdeadline waarop je jezelf mag kwijtraken?

Noort vertelt ondertussen over haar angsten en onzekerheden: van een onveilig gevoel als kind tijdens de dronken feesten van haar ouders (ooit gooide ze alle drank weg) tot de angst voor kritiek. Het is misschien niet heel verrassend, maar wel eerlijk en invoelbaar.

De meeste indruk maakt haar verhaal naar aanleiding van de documentaire The Invisible War (Kirby Dick, 2012), over verkrachtingen in het Amerikaanse leger. Ze vertelt hoe mensen in haar omgeving haar aanraadden niet wéér over haar verkrachting te beginnen, omdat ze anders ‘die verkrachte vrouw’ zou zijn. Maar ze heeft het er wel over, juist om aan te geven hoe vreemd het is dat je hierover zou moeten zwijgen omdat je anders bestempeld zou worden als zeur.

Het was geen avond van grote nieuwe inzichten – behalve dan over Saskia Noort zelf, de thrillerschrijfster die eigenlijk huivert van geweld en hoopt op haar zestigste van haar angsten te zijn verlost. Geen gekte of perversiteit; in plaats van de donkere zijde van de mens kwam juist de herkenbare kant naar voren.

    • Renske de Greef