De ‘badeend’ die ons zonnestelsel verklaart

Een sonde gaat voor het eerst langdurig en van heel dichtbij een komeet onderzoeken. Er is hoop op grote ontdekkingen.

Ruimtesonde Rosetta komt woensdag eindelijk in een omloopbaan om de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. FOTO AFP/ESA

Eindelijk, na een reis van meer dan tien jaar, komt de Europese ruimtesonde Rosetta woensdag in een omloopbaan om de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. Deze brok ijs en gesteente met een doorsnee van zo’n vier kilometer bevindt zich momenteel op ongeveer 400 miljoen kilometer van de aarde. Dat is nog voorbij de verste plek die Mars bereikt op zijn baan om de zon – en Mars is de eerste planeet na de aarde, gerekend vanaf de zon.

Rosetta zal een tijdje rond de komeet blijven cirkelen, terwijl deze de zon nadert en geleidelijk opwarmt. Op 13 augustus 2015 komt de komeet het dichtst bij de zon. Ook daarna zal Rosetta de komeet, die zich dan weer van de zon verwijdert, nog een aantal maanden gezelschap houden.

Het is voor het eerst dat een komeet zo langdurig en van zo dichtbij wordt onderzocht. Dat gebeurt niet alleen door de sonde Rosetta zelf, die in eerste instantie op een afstand van enkele tientallen kilometers van de komeet blijft hangen. Ook zal de ruimtesonde in november de kleine module Philae afstoten, die naar het oppervlak van de komeet afdaalt en als alles meezit tot eind 2015 ter plaatse metingen gaat doen.

De Rosetta-sonde, die volledig op zonne-energie draait, moet de vroege geschiedenis van ons zonnestelsel ontcijferen. Vandaar de naam: hij is genoemd naar de baanbrekende Steen van Rosetta, die werd gebruikt om het Egyptische hiërogliefenschrift te ontcijferen.

Kometen worden gezien als primitieve restanten uit de tijd dat brokken ijs en gesteenten samenklonterden tot planeten – ruwweg 4,6 miljard jaar geleden. Daarna kunnen komeetinslagen een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het ontstaan van de aardse oceanen. En kometen hebben wellicht ook de complexe moleculen aangedragen die cruciaal waren voor het ontstaan van leven.

Wat zit er in kometenijs?

Door het stof en gas dat komeet ‘67P’ uitstoot nauwkeurig te onderzoeken, hopen wetenschappers erachter te komen of de rol van kometen als deze inderdaad zo prominent was.

De meetinstrumenten van Rosetta zijn bijvoorbeeld nauwkeurig genoeg om de aanwezigheid van aminozuren te detecteren, de organische verbindingen die in alle levende organismen aangetroffen worden. Ook zal de samenstelling van het ijs van de komeet worden geanalyseerd. Als het gehalte van de stof deuterium in kometenijs overeenkomt met dat in aards oceaanwater, versterkt dat het vermoeden dat dit water uit de ruimte afkomstig is – van een komeet.

De landing wordt nog moeilijk

Maar voor dat onderzoek kan beginnen, moeten er nog wel wat hobbels worden genomen. Neem de landing. Om Philae veilig te laten neerdalen, moet Rosetta de komeet tot op ongeveer een kilometer kunnen naderen. Maar op de eerste gedetailleerde opnamen van de komeet, van enkele weken geleden, was al te zien dat die nogal onregelmatig van vorm is: wie zijn ogen half dichtknijpt, ziet een bovenmaatse badeend met een waterhoofd. Die vorm zou de landingsprocedure kunnen bemoeilijken.

Het is de bedoeling dat Philae zich met behulp van twee harpoenen aan het oppervlak verankert, waarna zijn landingspoten zich in de ‘grond’ boren. Onduidelijk is daarbij hoeveel hinder Philae zal ondervinden van waterdamp en stofdeeltjes die de ruimte in worden geblazen door de opwarming van de komeet.

Het Europese ruimteagentschap ESA is dan ook voorzichtig over de levensduur van de landingsmodule. Voor de zekerheid doet Philae de belangrijkste metingen al in de eerste week na de landing.

    • Eddy Echternach