Vaasjes van oranje

Marcel Wanders ontwierp een nieuw Oranjevaasje.

Dikke kans dat op de parkeerplaats van Royal Leerdam Crystal afgelopen nacht glasverzamelaars hebben gewacht tot de winkel van de glasfabriek vanmorgen openging. Zo ging het tenminste bij eerdere presentaties van Oranjevaasjes. Rijen met collectioneurs die zeker willen zijn van een laag nummer van de editie (de koning krijgt nummer één) en medewerkers van de Leerdamse glasfabriek die de wachtenden trakteren op oranje tompoezen.

Met Oranjevaasjes worden koninklijke hoogtijdagen gemarkeerd. Het zijn verzamelobjecten waarin niet vaak bloemen zullen staan, want met kalkaanslag verliezen de vaasjes aan waarde. De traditie begon in 1927 met een geribd, uivormig vaasje voor de achttiende verjaardag van prinses Juliana, een ontwerp van Chris Lanooy. Het nieuwste vaasje is een aandenken aan de koperen bruiloft van Willem-Alexander en Máxima. Marcel Wanders tekende een oranje geribde kelk, gedragen door een kristalheldere voet.

De belangrijkste Nederlandse glasontwerpers van de afgelopen eeuw hebben zich aan Oranjevaasjes gewaagd, van Floris Meydam tot Menno Jonker. Aan de vaasjes zitten vele verhalen vast. Neem de Beatrixvaasjes, in 1938 gemaakt bij de geboorte van de prinses. In de oorlog stonden ze dikwijls in de vensterbank, als stille provocatie aan de bezetter.

Interessant is de grillige verschijningsgeschiedenis. Na de oorlog verschenen vijftig jaar lang geen Oranjevaasjes. Toen de traditie in 1995 weer werd opgepakt, kwamen steeds vaker nieuwe vaasjes op de markt, in steeds grotere edities. Over welke vaasjes tot de Oranjevaasjes gerekend mogen worden, bestaat discussie.

„Het Oranjevaasje is big business geworden”, zegt Maarten van de Water van Antiek- en kunsthandel Van de Water en Brugman in Born. Van verzamelobjecten met oplagen van 200 exemplaren zijn het massaproducten geworden, zegt hij. „Van dat Marcel Wanders-vaasje maken ze 2.002 exemplaren [het huwelijksjaar] voor 249 euro per stuk. Ik ben gestopt met inkopen. Als ik subsidiënt wil worden, weet ik wel betere doelen.”

De antiquair stoort zich ook aan de frequentie waarmee de vaasjes op de markt komen. „Nu het vijfde vaasje binnen twee jaar. Vroeger markeerden ze belangrijke momenten, stond de emotie voorop. Dat nieuwe ding is voor een koperen bruiloft. Straks komen er nog vaasjes als de prinsesjes slagen voor hun rijbewijs.”

Er speelt „een stukje commercie” mee, zegt Bettina Sommer, directeur van Royal Leerdam Crystal. Maar met de hoge oplagen wil ze vooral teleurstelling voorkomen. Sommer: „De duizend exemplaren van het vaasje voor de 75ste verjaardag van prinses Beatrix waren binnen een week uitverkocht. Nee verkopen is niet leuk en het leidt tot speculatie. Handelaren hebben een ander belang, dat snap ik. Die willen graag dat producten zo schaars mogelijk zijn.”

De afgelopen twaalf jaar verschenen twaalf Oranjevaasjes, aanzienlijk meer dan in de 75 jaar daarvoor. Ook het Nationaal Glasmuseum in Leerdam begon in 2002 met het uitgeven van Oranjevaasjes. „We zouden beter niet kunnen concurreren”, zegt Sommer. De traditie is indertijd begonnen bij de fabriek, benadrukt de directeur van Royal Leerdam, en daar heeft het Glasmuseum met eigen, in Tsjechië vervaardigde Oranjevaasjes op ingehaakt. Verzamelaars en handelaren mopperen over de kleur van die Tsjechische vaasjes: oranje is vaak niet oranje maar paars of geel.

Bij het nieuwe vaasje hoeven liefhebbers daarvoor niet te vrezen. Dat vaasje, een gezamenlijke uitgave van fabriek en museum, wordt door de glasblazers in Leerdam geblazen.

    • Arjen Ribbens
    • Tekst