Stoere taal met zachte stem

De nieuwe bondscoach wil met Oranje aanvallend én realistisch spelen. „Ik zag overal in de wereld die reflex bij spelers: die van overleven.”

Guus Hiddink prestenteert zich op het KNVB-sportcentrum in Zeist met zijn assistenten Danny Blind (links) en Ruud van Nistelrooij (rechts). Foto Jasper Juinen

Mannenvoetbal. Realisme. Overleven. De stoere taal straalt op papier meer hardheid uit dan wanneer je ze in het zonnige Zeist hoort uit de mond van de softspoken Guus Hiddink. Als er iets te destilleren viel uit de perspresentatie van de nieuwe bondscoach van Oranje – terug na zijn bijzondere termijn in de jaren negentig en „trots” weer het gezicht van het Nederlands voetbal te zijn – is dat de WK-mentaliteit van ‘resultaat boven alles’ onder Hiddink gewaarborgd is. „Ik ben blij dat ik voor het WK al gezegd heb dat het Nederlands voetbal toe moet naar overleven.”

Zijn intercontinentale loopbaan bracht hem in contact met vele culturen en opvattingen over voetbal. En wat hij in de Oriënt of nog verder weg vooral bespeurde was „overal die reflex bij spelers: die van het overleven”. Van Zuid-Korea tot Australië, van Real Madrid tot Chelsea en in Rusland: karaktervorming als basis voor prestatie. Dat gold al vanaf zijn eerste successen met PSV in de jaren tachtig, waar een uitgenaste ploeg – één van Hiddinks favoriete bijvoeglijke naamwoorden – de Europa Cup I won in het meest glansrijke voetbaljaar voor Nederland. Er werd geruzied in de selectie, maar door de ondergrens – nog zo’n klassieke Hiddink-term – zakte niemand. Daar zorgden de spelers destijds onderling wel voor.

Dat het WK onder Louis van Gaal illustreerde dat Nederland ver kan komen ‘op karakter’ heeft Hiddink alleen maar goed gedaan. „Ook in het buitenland voel je dat het Nederlands voetbal een kick heeft gekregen”, zei hij. Maar dat moet doorsijpelen naar de eredivisieclubs, naar de jeugd, waar als het aan Hiddink ligt ook de slag gemaakt moet worden naar dat ‘overlevingsinstinct’. Hiddink: „We moeten er in de opleiding ook ons hoofd over breken, en dat zullen we ook binnen de KNVB doen, hoe we met jeugdspelers om gaan. Daarom ben ik zo blij met opleider Jelle Goes en bewegingswetenschapper Luc van Agt. Zij zullen impulsen geven aan voetbalacademies bij de clubs. Wij [de KNVB] zijn daarbij dienend.”

De gelouterde Hiddink, de oudste bondscoach in de geschiedenis van de (bijna) 125-jarige KNVB, manoeuvreerde zich handig door de voor de hand liggende vragen over zijn senioriteit. „Ik denk niet in kalenderleeftijd. Ik denk: hoe fris is iemand nog? In dat kader beoordeel ik ook altijd de mensen om mij heen”, aldus Hiddink. „Als je op deze positie zit, moet je jezelf ook een beetje overbodig maken.” Zo zal de langzame transitie naar een jongere bondscoach, opvolger Danny Blind, gestalte krijgen.

Hoewel ze in hun presentatie zo wezenlijk verschillen, is de overeenkomst tussen Van Gaal en Hiddink er wel degelijk. Vindt althans Bert van Oostveen, directeur betaald voetbal van de KNVB. „Beiden zijn in staat in korte tijd een succesvol team te smeden. Beiden hebben een schat aan ervaring. En beiden onderhouden goede relaties met de spelers”, zei hij. En ze hebben elkaar ook ‘gebruikt’ in zekere zin. Na het desastreuze EK 2012 onder Bert van Marwijk begon Van Gaal zijn tweede termijn als bondscoach van Oranje met het tonen van een documentaire van Andere Tijden Sport over de manier waarop bondscoach Hiddink de scherven van zijn EK 1996 ruimde en zo de voorwaarden creëerde voor de vierde plaats op het WK 1998. De belangrijkste te lijmen relatie was toen die met Edgar Davids, en dat lukte, met behoud van gezag.

Wat valt er nu op te ruimen en te lijmen in een saamhorige selectie? Weinig, al zal Hiddinks tact hem nog van pas komen in de afhandeling van een paar pijnpuntjes. De 103-voudig international Dirk Kuijt zei na de troostfinale in Brasilia dat zijn leeftijd nu wel „een issue” zou worden – hij werd vorige week 34. Belangrijkste hoofdpijndossier wordt naar verwachting de houdbaarheid van de nu dertigjarige Wes-ley Sneijder en zijn fitheid richting het EK 2016. Demotie van Robin van Persie tot reserve-aanvoerder ligt niet voor de hand, maar Hiddink sprak zich niet zonder meer uit voor Van Persie als leider van het team, toen hem gevraagd werd naar hiërarchie tussen de aanvoerder en die andere ster, Arjen Robben. „Ik zie daar nog niet zo gauw verandering in. We gaan nog thema’s behandelen, ook dit. Het is te vroeg om daar iets over te zeggen”, zei Hiddink.

De poging tot mediatie tussen Van Persie en toekomstig assistent van Jong Oranje, oud-international Pierre van Hooij-donk, kan alvast gezien worden als eerste even opvallende als logische daad van de people manager Hiddink. De verbale uithaal van de aanvoerder van Oranje naar de (toenmalige) analist van de NOS, kort na de gewonnen troostfinale in Brazilië vorige maand, krijgt zo alsnog een staartje. Maar wel één waarbij de kou uit de lucht halen het voorname doel is.

Nederland heeft in Hiddink weer een diplomatieke bondscoach, een man wars van polemiek. Keerzijde: geen opwindende betoog tegen machten als de media of de FIFA, geen kraakheldere doelstellingen, geen concrete richting waarmee hij op wil met de selectie. Nederland moet structureel bij de beste acht van Europa horen, zei Hiddink na de perspresentatie op het bondscentrum in Zeist. „Een plek in de halve finale op het EK past in dat streven.” Ofwel: geen aangescherpte beleidspunten na het succesvolle WK in Brazilië, waar Van Gaal het ook al met die doelstelling – laatste vier halen – moest doen.

Hiddink begint zijn termijn met een oefenwedstrijd in Bari tegen Italië op 4 september, waarna op 9 september meteen de lastigste kwalificatiewedstrijd op het programma staat: Tsjechië uit.

    • Bart Hinke