Speuren onder luid artillerievuur

Bij het uitkammen van het zwartgeblakerde korenveld vinden onderzoekers delen van stoffelijke overschotten

Foto EPA

De kinderschoenen, uiteengerukte vliegtuigonderdelen en duty free-zakken met of zonder inhoud liggen er nog steeds. Ook een vertrouwd beeld: een rij tv-journalisten die hun stand-ups doen voor een zwartgeblakerd stuk korenveld. Maar wat zich achter hen afspeelt, is een nieuw tafereel voor de enkele lokale inwoners die langsrijden op de weg uit Grabovo.

Enkele tientallen Nederlandse en Australische onderzoekers en politiemensen doorkammen het glooiende terrein op zoek naar resten van slachtoffers van de crash met vlucht MH17. Na de vergeefse pogingen van de laatste dagen is het onderzoek op de rampplek deze vrijdag eindelijk echt begonnen. Ze vinden delen van stoffelijke overschotten.

Het gaat om „een operatie waarvoor de voorbereiding en verkenning reeds gebeurd is”, vertelt kolonel der marechaussee Kees Kuijs aan de aanwezige journalisten op het grindpad naar de kippenboerderij die overdag als uitvalsbasis dient. „We weten waar te beginnen.”

Deze vrijdagmiddag wandelen groepjes van zeven of zes mensen op één lijn, sommigen met emmers in de hand, één lapje grond verschillende keren af. Daarbij stuiten de experts op menselijke resten, die ze ook meenemen. Enkele experts lijken vooral aandacht te hebben voor de vliegtuigonderdelen. Ze staan stil en maken aantekeningen bij een plaats waar een deel van de cabine, inclusief zetels is neergekomen, en lopen over het platgetreden koren rond een afgebroken stuk van de staart.

De komende dagen worden speurhonden ingezet, duikers die de plassen en vijvers op het terrein kunnen doorzoeken en drones, om opnamen van het gebied te maken.

Kuijs is optimistisch: „Onze mensen hebben veel ervaring en ik ben ervan overtuigd dat het werk gedaan kan worden.” Maar één blik over de glooiende velden geeft een idee van hoe omvangrijk de opdracht is. De site is enorm en de onderzoekers zijn voorlopig slechts met enkele tientallen. De veiligheidssituatie blijft intussen problematisch. Luid artillerievuur herinnert eraan dat de frontlinie vlakbij is. Het leger rukt op.

Waar donderdag op de noordelijke weg uit Debaltseve nog een verlaten rebellenpost was, staan nu Oekraïense soldaten op wacht.

Het team heeft een nieuwe uitvalsbasis: kolonel der marechaussee Kuijs heeft aangekondigd dat zijn onderzoeksmissie de door separatisten gecontroleerde stad Donetsk gaat verlaten ten gunste van Soledar, een plaats op negentig kilometer van Grabovo.

Op de weg uit Soledar zie je nog recente sporen van gevechten – Oekraïense militairen bouwen er nu een noodovergang op een opgeblazen brug. Maar de route van daar tot aan de grens van het gebied is onder controle van het Oekraïense leger. Zo hoeven de onderzoekers niet langer twee keer dwars door de frontlinie op weg naar de rampplek. De zone waar ze aan de slag gingen, blijft in handen van de rebellen, maar de OVSE bedong een bredere toegang tot de rampsite.

Vlak voor het intussen onbemande checkpoint dat toegang biedt tot het rampgebied, is het winkeltje van verkoopster Ola. De schappen zijn er half leeg en het licht werkt niet. „We hebben geen elektriciteit en geen water meer”, zegt Ola. „We leven in de kelder. Ik blijf omdat mijn dochter in Grabovo woont, met ons kleinkind van drie. Maar de meeste ouders met kinderen zijn vertrokken.” Een man die eerder langskwam op weg naar de kippenboerderij, vertelt: „Mensen schuilen in Grabovo. Ze denken dat het veilig is nu de Nederlanders hier zijn.”

Maar ’s avonds trekken ook de Nederlanders weg. En hoe de situatie er dit weekend uitziet, blijft onvoorspelbaar. Dag per dag moeten we het bekijken, erkent Kuijs: „Gaan we wel of gaan we niet?”

    • Roeland Termote