Sigaretten tégen kanker. Zou het?

De tabaksindustrie zoekt nieuwe argumenten in het lab. Nicotine zou de werking van een kankerverwekkende stof uit tabaksrook teniet doen. Er blijven vragen.

Model van een nicotinemolecuul. Nicotine zou schadelijke stoffen neutraliseren. Foto MERL

Het zou wat zijn: de stof die roken tot een verslaving maakt (nicotine) is eigenlijk heel nuttig, want hij beschermt de roker tegelijkertijd tegen kanker. Zou het werkelijk?

Deze week verscheen online een wetenschappelijke studie in het blad Toxicology in vitro die dat wel wil doen geloven. Onderzoekers van de Britse sigarettenfabrikant British American Tobacco en het door hen ingehuurde contractlaboratorium Vivotecnia hebben nu in gekweekte levercellen vastgesteld dat nicotine de schadelijke invloed van nitrosamines op DNA teniet kan doen. Nitrosamines zijn kankerverwekkende stoffen die in tabaksrook zitten.

Minder nicotine in sigaretten

Het werpt volgens het persbericht van British American Tobacco nieuw licht op de „potentieel controversiële vraag” of het terugbrengen van het nicotinegehalte in sigaretten ongewild zou kunnen leiden tot „een toename van één vorm van nitrosamine-afhankelijke DNA-schade”. Ze formuleren uiterst voorzichtig, maar impliciet is de boodschap dat nicotine onmisbaar is in hun producten.

Het is echter de vraag of dit ergens op slaat. Het effect is waargenomen in levercellen. Maar roken leidt vooral tot longkanker, niet zozeer leverkanker. De onderzoekers hebben wel geprobeerd hetzelfde effect in longcellen te vinden, maar kwamen daar niet uit.

Maar dan nog: behalve nitrosamines zitten er nog veel meer kankerverwekkende stoffen in tabaksrook en tumoren kunnen ook door andere mechanismen ontstaan. Daarnaast is niet alleen kanker een probleem bij roken, het veroorzaakt ook hart- en vaatziekten en longaandoeningen.

Veilig roken

Tabaksproducenten die door wetgeving steeds verder in het nauw gedreven worden hebben nu ingezet op een nieuwe strategie: ‘harm reduction’. Ze proberen manieren te vinden om roken ‘veiliger’ te maken, zonder dat mensen hoeven te stoppen of te minderen. Graag maken ze daarbij de vergelijking met het installeren van veiligheidsgordels en airbags in auto’s; dat reduceert ook de sterfte.

„Als je deze studie beschouwt als puur fundamenteel onderzoek naar een toxicologisch mechanisme, dan is er niet zoveel op aan te merken”, zegt Raymond Niesink, toxicoloog bij het Trimbos Instituut. „Maar”, voegt hij daaraan toe, „we weten dat de tabaksindustrie eerder heeft geprobeerd onderzoeksresultaten te verdoezelen of te manipuleren. Hier kleeft een typische belangenverstrengeling aan. We moeten op onze hoede zijn.”

    • Sander Voormolen