Riskant hoge oogdruk is te bestrijden

Nieuw inzicht in de werking van een afvoerkanaaltje in het oog kan leiden tot nieuwe manieren om een gevaarlijk hoge oogdruk te bestrijden.

Stoornissen in het gezichtsveld die optreden bij te hoge oogdruk, beginnen haast ongemerkt, maar kunnen snel verergeren. Uiteindelijk kan blindheid het gevolg zijn. Foto Thinkstock, bewerking NRC Handelsblad

Glaucoom (groene staar) is wereldwijd een van de meest voorkomende oorzaken van blindheid. Een belangrijke risicofactor is oplopende oogdruk. Meestal ontstaat die doordat oogvocht zich ophoopt door stagnaties in het afvoerkanaal, het kanaal van Schlemm. Oogdruppels met medicijnen geven eerder verlichting dan genezing.

Onderzoekers uit Korea en Finland hebben nog eens goed naar de bouw van dit kanaal gekeken. Ze ontdekten dat ze de vochtafvoer blijvend kunnen verbeteren door manipulatie van de cellen in de kanaalwand. Hun ontdekkingen kunnen zowel de diagnose als de behandeling van glaucoom aanzienlijk verbeteren, is de verwachting (Journal of Clinical Investigation, 25 juli).

Glaucoom komt veel voor. In 2011 waren in Nederland ongeveer 75.000 patiënten bij huisartsen bekend, maar dit is vermoedelijk ongeveer de helft van het werkelijke aantal. Dat komt onder meer doordat de ziekte zich langzaam ontwikkelt. In wezen is glaucoom namelijk een ziekte van de oogzenuw en is de verhoogde oogdruk ‘slechts’ een van de belangrijkste risicofactoren, naast bijvoorbeeld de leeftijd. De ziekte openbaart zich pas als door schade aan de oogzenuw problemen met het gezichtsveld ontstaan. Delen vallen weg of worden wazig. Omdat kleine afwijkingen niet snel opvallen, kan het even duren voordat de patiënt iets in de gaten heeft.

Het vocht dat voor de drukverhoging zorgt heet officieel kamerwater en vult de ruimte tussen het hoornvlies en de ooglens. Dat deel van het oog is niet doorbloed. Het kamerwater bevat dan ook alle zuurstof en voedingsstoffen die het hoornvlies, de iris, de lens en de omringende structuren nodig hebben. Het wordt daarom ook voortdurend vers aangemaakt en, als het goed is, in dezelfde mate ook weer afgevoerd.

Het kanaal van Schlemm ligt in een cirkel rondom de iris aan het voorkant van het oog, tussen het hoornvlies en de oogrok. Het verwerkt onder normale omstandigheden ongeveer 2 tot 3 microliter vocht per minuut. Het verzamelde vocht geeft het kanaaltje af aan het bloed.

Op zoek naar mogelijkheden om het kanaal van Schlemm open te houden, maakten beide groepen een nauwkeurige studie van de wanden ervan. Deze bleken te bestaan uit een even merkwaardige als unieke combinatie van twee verschillende celtypen: cellen die sterk leken op cellen die de wanden van bloedvaten bekleden en cellen die typisch zijn voor lymfevaten. Anders dan bloedvaten zijn lymfevaten gespecialiseerd in het afvoeren van overtollig vocht uit weefsels naar de bloedbaan.

Beide groepen onderzoekers concludeerden hieruit dat de problemen met de afvoer van kamervocht vermoedelijk het gevolg zijn van de storende aanwezigheid van de bloedvatcellen.

De Koreaanse groep liet vervolgens zien dat bij een afname van de lymfevatcellen de afvoer door het kanaal vermindert. Hun Finse collega’s spoten bij muizen een groeifactor in die de vorming van lymfevatcellen stimuleert. De afvoercapaciteit van het kanaal nam hierdoor toe en de oogdruk daalde.

    • Huup Dassen