Prestige is iets van vroeger

De fraude die installatiebedrijf Imtech in crisis bracht, werd gepleegd bij de Duitse divisie. Die probeert er bovenop te komen met nieuwe managers, gedragsregels en bescheidenheid.

Tot 2016 zit Imtech vast aan het sponsorcontract van de Imtech Arena in Hamburg. Foto Hoch Zwei/Corbis

Samen in de lift met Klaus Betz? Liever niet. Liever wachtten de Duitse werknemers van het Nederlandse installatiebedrijf Imtech tot hun baas uit zicht was. Belandden ze per ongeluk tóch met hem in de lift, „dan keken ze naar hun schoenen en wachtten ze tot het voorbij was”, zegt Karsten Peleikis, die op het Duitse hoofdkantoor in Hamburg werkt.

Betz is de voormalige baas van Imtech Duitsland, het grootste dochterbedrijf van het beursgenoteerde Imtech in Gouda. Betz wordt verantwoordelijk gehouden voor de fraude die het bedrijf vorig jaar bijna fataal werd. Door gegoochel met resultaten – de balans werd opgepoetst en justitie onderzoekt het wegsluizen van geld en valse betalingen – moest Imtech honderden miljoenen euro’s afschrijven. Nog steeds wankelt het bedrijf door de enorme schulden die het moest aangaan om zichzelf te redden. Die zijn opgelopen tot ruim 1 miljard euro, zo werd deze week bekend.

Klaus Betz is het symbool geworden voor alles wat mis was. Hij was een lokale directeur die volkomen onafhankelijk van de top in Gouda kon opereren, een autoritaire leider die alleen goed nieuws van zijn werknemers duldde en een man met een voorliefde voor megalomane projecten.

Sinds de fraude aan het licht kwam, voert het hele bedrijf grote veranderingen door: nieuwe bestuurders en managers, nieuwe regels voor het aannemen van opdrachten, een nieuwe gedragscode. Maar bij geen enkele divisie zijn die veranderingen zo groot als bij Imtech Duitsland.

Grootste order ooit

Hoe groter, hoe beter. Dat was de regel voor het aannemen van opdrachten in het oude Imtech Duitsland, zeggen werknemers in Hamburg. „Volume levert geld op, was de overtuiging”, zegt Kartsen Peleikis, hoofd van de afdeling Green Solutions. „In kleine projecten met hoge winstmarges was geen interesse.” Opdrachten werden aangenomen op basis van intuïtie. „Zo van: we vinden het leuk – we doen het.” Bonussen werden gebaseerd op de omvang van binnengehaalde projecten.

Imtech installeert systemen die bijvoorbeeld de temperatuur of ventilatie regelen. ‘Onzichtbare’ systemen, netjes verstopt achter muren en plafonds. Wat maakt het dan uit wáár Imtech die systemen installeert? Niemand ziet ze en onder Imtechs klanten zijn alleen bedrijven, geen consumenten die verleid moeten worden. Toch hechtte de Duitse directeur nogal aan prestigeprojecten. Beeldbepalende winkelcentra, hoofdkantoren en hotels. Dát waren de projecten waar werknemers mee konden aankomen.

Het was ook Betz die regelde dat Imtech ‘projectmanager’ werd bij de bouw van een pretpark in Polen. De opdracht werd in de zomer van 2012 aangekondigd als „de grootste Imtech-order ooit”. Bij ditzelfde pretparkproject werd de fraude nog geen jaar later als eerste ontdekt. Die ontdekking was voor de Duitse werknemers een „schok”, zegt Daniela Philipp, die op de personeelsafdeling in Hamburg werkt. „We dachten niet dat het zó’n grote crisis zou worden.”

Dat werd het wel. Alles is er nu op gericht om daar uit te komen. Prestige doet er niet meer toe, zegt Markus Ewert hoofd van de afdeling onderzoek en ontwikkeling. „Het gaat erom of we winst kunnen maken op een project”, zegt hij. „Voor we iets aannemen, proberen we een realistische inschatting te maken. Cijfers zijn nu leidend.”

Goednieuwscultuur

‘Neue Imtech’ heet het plan dat het bedrijf heeft bedacht om zijn Duitse divisie te repareren. De nadruk op „gezonde winstmarges” in plaats van „volume” is de basis van het herstelprogramma, dat vorig jaar is begonnen.

De minder uitbundige manier van opdrachten aannemen heeft geleid tot minder werk. Het orderboek van Imtech Duitsland had eind 2012 nog een waarde van bijna 2,5 miljard euro. Een jaar later was dat 1,5 miljard euro. Maar dat zijn wel allemaal opdrachten waar het bedrijf winst op maakt – of dat is in ieder geval de bedoeling.

En als dat toch niet zo is, moeten werknemers het nu ook zeggen. Dat was niet de gewoonte onder de leiding van Betz. Vertellen dat iets mis was? „Dat durfden we niet”, zegt Karsten Peleikis. Er heerste een „goednieuwscultuur”, concluderen de forensische onderzoekers die de fraude vorig jaar in opdracht van Imtech onderzochten. Met een „opener en sceptischer” bedrijfscultuur was zulke grootschalige fraude misschien niet mogelijk geweest.

Aan zo’n cultuur wordt nu hard gewerkt. Imtech Duitsland heeft al zijn werknemers op cursus bedrijfsethiek gestuurd, van manager tot ingenieur. En er is een nieuwe gedragscode opgesteld. „Kritisch denken” door „alle niveaus” geldt nu als een van de belangrijkste „waarden” binnen het bedrijf.

„Nu is duidelijk wat wel en niet de bedoeling is”, zegt Hasso Neven, die voor Imtech Duitsland in Azië werkt. Er waren bijvoorbeeld geen regels over wat cadeaus voor zakenrelaties, diners of bezoekjes aan voetbalwedstrijden maximaal mochten kosten. „Alles kon.” Nu niet meer. En bij twijfel kunnen werknemers bellen met het hoofdkwartier. Er is een permanente ‘compliance’-hotline.

Zongebruind

Herstelplan ‘Neue Imtech’ ligt op schema, zegt het bedrijf. Maar het uitwissen van de erfenis van Klaus Betz kost tijd. Zo zijn er lopende contracten waar het bedrijf niet van afkan. Het zichtbaarste voorbeeld staat in Hamburg: de Imtech Arena, het voetbalstadion van de Hamburger Sport-Verein. Klaus Betz is voetbalfan.

Imtech sponsort het stadion sinds 2010, voor „miljoenen euro’s” per jaar, zegt Harald Prokosch, hoofd van de afdeling communicatie van Imtech Duitsland. „Het levert geen cent omzet op. Onze klanten zijn bedrijven, geen voetbalsupporters.” Bovendien, zegt hij, past zulke „uitbundige” sponsoring niet bij het gewenste „bescheidener” imago. Een sponsorcontract met Bayern München heeft Imtech wel vroegtijdig kunnen afbreken. Maar van het contract in Hamburg, dat tot 2016 loopt, kan het bedrijf nog niet af.

Imtech Duitsland probeert er bovenop te komen – net als de rest van bedrijf. En Betz? Tegen hem en andere Duitse managers heeft Imtech aangifte gedaan. De Duitse justitie is een onderzoek gestart, wat volgens het Openbaar Ministerie „nog enkele maanden” kan duren. Er zitten geen verdachten in hechtenis. Communicatiebaas Prokosch kwam Betz laatst nog tegen, vertelt hij. In de Imtech Arena. „Zongebruind” zag hij eruit.

    • Teri van der Heijden