Nijlpaardensysteem

Als Europa ooit een deel van het islamitisch kalifaat wordt, mag misschien alleen nog de Nijlpaarden-opening gespeeld worden, waarin bijna alle pionnen op hun eerste zet slechts één veld vooruit gaan. Zo werd er immers gespeeld in het oude kalifaat van Bagdad, en ook in het middeleeuwse Europa, toen de dubbelstap van de pion nog niet legaal was.

Niet de uitvinder, maar wel de naamgever van het systeem was de Engelsman John Crittenden Thompson (1889-1971), die in 1957 een dun boekje Hippopotamus Chess Opening publiceerde.

Commentaren op de manier waarop hij zelf het nijlpaardensysteen hanteerde (vaak met 1. f3 en dan Pg1-h3-f2) varieerden van ‘een belangrijke bijdrage aan de openingstheorie’ tot ‘die man moet in psycho-analyse’.

Jan Timman had het NK aan zich voorbij laten gaan, omdat hij zich rustig wilde voorbereiden op de Politiken Cup in de Deense stad Helsingor. Zelfs toen het NK voor hem een week vervroegd werd, waardoor er twee vrije weken tussen de twee toernooien kwamen, liet hij zich niet vermurwen.

Timman begon in Helsingor met drie winstpartijen, maar in de vierde ronde overkwam hem iets akeligs. De Deen Jens Ove Fries-Nielsen verdedigde zich met het nijlpaardensysteem. Het systeem is provocerend, omdat zwart met de ogen dicht, zonder te letten op de zetten van zijn tegenstander, werktuigelijk een reeks standaardzetten doet, onder het motto ‘pak me als je kan.’

Het systeem is passief, maar niet makkelijk te kraken. Toch bereikte Timman een stelling waarin hij een ruime keus aan winnende zetten had. Misschien juist daardoor liet hij zich opeens verschrikkelijk beetnemen.

De partij was daarna waarschijnlijk nog wel te redden geweest, maar op zo’n moment denk je: ‘Idioot die ik ben, ik had zus kunnen winnen en zo, maar ik laat net het enige trucje toe dat er nog voor hem in zat.’ Dan kan het snel mis gaan.

Tenslotte haalde Timman de respectabele score van 7 uit 10, maar tevreden was hij niet.

Jan Timman - Jens Ove Fries-Nielsen, Politiken Cup 2014

1. d4 g6 2. e4 Lg7 3. Pf3 e6 4. Ld3 Pe7 5. c3 b6 6. h4 h6 7. Pbd2 Lb7 8. De2 d6 9. Pf1 a6 10. Pg3 Pd7 De nijlpaardenopstelling is voltooid. 11. Ld2 c5 12. 0-0 0-0 13. Tad1 cxd4 14. cxd4 Pc6 15. Le3 Pf6 16. Ph2 Pd7 Een uitnodiging tot herhaling van zetten. 17. h5 Pxd4 18. Dd2 g5 19. f4 g4 Na 19...gxf4, wat beter was, brengt wit met 20. Txf4 en eventueel 21. Tg4 zijn toren in de aanval. 20. Lb1 Pc6 21. De2 Dh4 Een wilde uitval die een onverdiend succes krijgt. 22. Lf2 Zwarts d6 en g4 staan in, zijn dame is in gevaar. Wits enige probleem is dat hij teveel goede zetten heeft. 22...Pf6 23. Txd6 Niet slecht, maar 23. e5 was nog sterker. Na 23...dxe5 24. Pe4 Dxh5 25. Pxf6+ Lxf6 26. Pxg4 Kg7 27. De4 heeft wit een winnende aanval. 23...Tfd8 24. Txd8+ Txd8 25. e5 Pd4 Omdat alles slecht is, gooit zwart er een stuk tegenaan. 26. De1 Wit ziet iets over het hoofd. Simpel het stuk nemen met 26. Lxd4 Txd4 27. exf6 was goed genoeg.

Zie diagram

26...Lxg2 Zwarts enige kans, maar een goede. 27. exf6 Niet 27. Kxg2 wegens 27...Dh3+ en zwart wint. Het beste was waarschijnlijk 27. Lxd4 Lxf1 28. Lxb6 met een onduidelijke stelling. 27...Pf3+ 28. Pxf3 Lxf3 Dreigt 29...Dh3 en mat. 29. Le3 Lxf6 30. Df2 Hierna kon zwart meteen winnen met 30...Td2. Noodzakelijk was 30. Txf3. 30...Lxb2 Hij ziet het niet. 31. Le4 Maar Timman ook niet. 31. Dh2 ging nog wel. 31...Td2 Nu ziet zwart het wel. 32. Lxd2 Ld4 33. Lxf3 gxf3 Wit gaf op.

    • Hans Ree