Baas in eigen bed

Condooms zijn hét beschermingsmiddel tegen hiv. Maar niet iedereen wil of kan ze gebruiken. Hoog tijd dat de preventieve hiv-remmer PrEP op de Nederlandse markt komt, betoogt Pieter Brokx.

Elfhonderd nieuwe hiv-infecties per jaar in Nederland bewijzen dat alleen promotie van het condoom ter preventie onvoldoende werkt. De hiv-epidemie in Nederland is nog niet onder controle. Als we willen dat iedereen die seks heeft zich optimaal beschermt tegen een hiv-infectie, dan moeten we hun ook de mogelijkheid bieden om te kiezen voor de wijze van bescherming die bij hen past – en niet slechts één optie opdringen in de vorm van het condoom.

PrEP (‘Pre Exposure Prophylaxis’) is een pil die eenmaal per dag ingenomen moet worden en zo het lichaam beschermt tegen het hiv-virus. In Nederland is de preventieve toepassing van deze hiv-remmer nog niet toegestaan. Hiervoor is een aparte registratie van de pil vereist.

Veel groepen hebben er baat bij

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft vlak voor de Wereld Aids Conferentie in Melbourne afgelopen maand een nieuwe richtlijn bekendgemaakt waarin zij zegt dat er voor de hiv-preventie wereldwijd een aantal groepen is die zeer veel baat zouden hebben bij het innemen van PrEP. In Nederland valt te denken aan mannen en vrouwen die in de prostitutie werken, mannen en vrouwen die door een ongelijke machtsverhouding in hun (seksuele) relatie of door persoonlijke omstandigheden niet altijd kunnen bepalen of en welke voorbehoedsmiddelen er worden gebruikt. Ook mensen in detentie lopen een risico. Daarnaast loopt de grote groep mannen die seks heeft met mannen een verhoogd risico, omdat hiv binnen deze groep relatief vaker voorkomt en ook makkelijker wordt overgedragen tijdens anale seks.

Verschillende preventiestrategieën

Om te voorkomen dat je hiv krijgt zijn er verschillende manieren om jezelf te beschermen, ‘risicoreductiestrategieën’, zoals dat heet. Onderzoek toont aan dat de Nederlandse homo over het algemeen goed geïnformeerd is over risico’s en dat hij weet hoe hij zich moet beschermen. Hij kiest overigens vaker voor het condoom dan heteromannen dat doen. Condoomgebruik is sinds jaar en dag het preventiemiddel dat wordt aangeraden en gebruikt. Het biedt ook in veel gevallen de beste bescherming. Maar ook andere methodes worden gebruikt door mensen die niet altijd alleen op condoomgebruik kunnen of willen vertrouwen.

Je kunt bijvoorbeeld zorgen dat je niet in je partner klaarkomt. En je kunt je bij anale seks strategisch positioneren omdat je als ontvangende partij kwetsbaarder bent. Dat komt doordat de slijmvliezen in de anus bevattelijker zijn voor het hiv-virus dan bijvoorbeeld de slijmvliezen op de penis. Dat geldt overigens ook voor de slijmvliezen in de vagina van de vrouw. ‘Serosorteren’ is nog een andere strategie. Daarbij kies je je sekspartner op de (vermeende) hiv-status en zorg je ervoor dat die gelijk is met je eigen hiv-status.

Het niet hebben van anale seks zorgt ook voor een reductie van het risico, net als het alleen seks hebben met hiv-positieve partners met een ondetecteerbare viral load. Ook monogamie kan als strategie worden gezien. Weten wat je eigen hiv-status is en je daarvoor regelmatig laten testen blijft ongeacht de strategie belangrijk, al is het alleen al om te zien of de door jou toegepaste strategie werkt.

Behoefte aan een extra vangnet

Al deze strategieën hebben een risicoreducerende werking. Wel is een aantal ervan gebaseerd op aannames waarvan niet altijd zeker is of ze kloppen. Het slikken van PrEP gedurende de periode dat je seksueel actief bent zorgt hierbij voor een vangnet dat alsnog bescherming biedt tegen het hiv-virus in het geval die andere strategieën falen.

Bescherming tijdens seks is een persoonlijke en intieme aangelegenheid. Mensen moeten daarom kunnen kiezen voor de methodes die het beste bij hen passen. Negatieve morele oordelen van anderen over mensen die bewust bezig zijn met hun gezondheid werken contraproductief. Morele barrières opwerpen waardoor anderen zich niet durven te laten testen of zich durven te beschermen met de middelen die bij hen passen, heeft zodoende geen enkele zin. Het gevolg daarvan kan zijn dat strategieën niet goed worden toegepast en dat mensen zich überhaupt niet laten testen –hetgeen de hiv-epidimie zeker niet ten goede komt.

Het is echt nodig dat PrEP zo snel mogelijk in Nederland wordt geregistreerd en beschikbaar wordt gemaakt, zodat aan mensen de kennis, vrijheid en beschikking gegeven wordt over de meest recente informatie en preventiemethodes. Dat is de enige manier om zorg te dragen voor een optimale hiv-preventie.

    • Pieter Brokx