Wat is het, hoe krijg je het en wat doen we eraan? Zes vragen over ebola

De WHO spreekt van de “ergste epidemie ooit”: ebola. Bij de uitbraak in West-Afrika zijn nu 700 mensen overleden. Wat is er aan de hand? Zes vragen.

Een straatverkoper in Liberia gebruikt handzeep om besmetting te voorkomen. Foto EPA / Ahmed Jallanzo

De WHO spreekt van de “ergste epidemie ooit”: ebola. Bij de uitbraak in West-Afrika zijn nu 700 mensen overleden. Het totale aantal gevallen ligt op ruim 1200, schrijft The Economist. De gevallen komen uit Guinee, Liberia, Nigeria en Sierra Leone.

President Bai Koroma van Sierra Leone kondigde gisteren de noodtoestand af, wat betekent dat het leger en politie het medisch personeel gaat helpen: met het in quarantaine plaatsen van woningen bijvoorbeeld, maar ook met het doorzoeken van huizen van mogelijke patiënten. Liberia besloot alle scholen te sluiten. En de VS gaven een negatief reisadvies voor Guinee, Liberia en Sierra Leone.

Wat is er aan de hand? Zes vragen.

1. Wat is ebola eigenlijk?

De ziekte lijkt eerst op een hevige griep. Patiënten krijgen koorts, hoofdpijn, een zere keel en moeten braken. Maar later vermindert ook de nier- en leverfunctie en ontstaan soms in- en uitwendige bloedingen.

Twitter avatar AFP Agence France-Presse The deadly Ebola virus and where it comes from #infographic http://t.co/cVtRW4uPLG

De incubatieperiode (de tijd vanaf de besmetting tot de eerste symptomen) is ongeveer 21 dagen. Afhankelijk van de virusstam en de leeftijd van de patiënt overlijdt 70 tot 90 procent. De variant van het virus in Guinee is de “agressiefste en dodelijkste stam”, zegt epidemioloog Michel van Herp van Artsen zonder Grenzen in NRC Handelsblad. Negen op de tien mensen zouden eraan bezwijken.

Wat de bron precies is, weten deskundigen niet goed. Het lijkt erop dat fruit-etende vleermuizen uit de Afrikaanse jungle de boosdoeners zijn. Zij zouden het virus overdragen op wilde dieren.

2. Waar komt ebola vandaan?

De eerste bekende uitbraken waren in 1976 (bij de rivier Ebola) in de Democratische Republiek Congo en later in Soedan. Microbioloog Peter Piot zat destijds in het onderzoeksteam.

De Financial Times vertelt zijn verhaal:

In de afgelopen jaren zouden meer dan 1.500 mensen in Afrika aan ebola overleden zijn. Uitbraken beperkten zich in het verleden vooral tot geïsoleerde gebieden.

Uitbraken van ebola sinds 1976.

De laatste twintig jaar is het virus vrijwel niet meer in West-Afrika gesignaleerd - tot nu. Artsen Zonder Grenzen maakt zich zorgen over de verspreiding naar andere landen. De eerste gevallen in West-Afrika werden in januari gemeld. Dat zorgt voor grote onrust, schreef Sander Voormolen vorige week in NRC Handelsblad:

Onder de bevolking [van Nigeria] heerst grote argwaan en ontkenning. Mensen die ziek worden trekken zich liever terug dan dat zij zich melden bij een ziekenhuis. In een interview met Sierra Express Media zegt ebolabestrijder Gabriel Pratt dat het grote probleem is dat voorlichtingscampagnes de nadruk leggen op de dodelijkheid van ebola. Dat stigmatiseert patiënten en maakt paria’s van ze. “Dat stigma is dodelijker dan de ziekte zelf.”

Een week geleden “bevrijdde” een groep gespierde mannen met geweld een zwangere vrouw uit een ziekenhuis in Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone. Ze was opgenomen omdat zij mogelijk besmet was. Bewaking en verplegend personeel probeerden de meute vergeefs tegen te houden. Later wees de bloedtest gelukkig uit dat zij geen ebola had.

De uitbraak van nu lijkt, qua hevigheid, veel op de allereerste uitbraak:

Uitbraken van ebola sinds 1976.

Uitbraken van ebola sinds 1976. Graphic Reuters / NRC

3. Hoe kun je het virus krijgen?

Via ‘directe besmetting’. Bijvoorbeeld door het eten van besmet vlees, het aanraken van bloed van slachtoffers, seks met een ebolapatiënt of door het gebruik van niet-steriele naalden. Anders dan bij griep verspreidt het virus zich niet via lucht. Als je met een ebolapatiënt in het vliegtuig zit, hoef je dus niet meteen bang te zijn voor besmetting.

Een hoog risico lopen ziekenhuismedewerkers, vrienden en familieleden van slachtoffers, begrafenismedewerkers (door contact met geïnfecteerde lichamen) en jagers die in de buurt van geïnfecteerde dieren komen.

4. Okee, maar wat is dan het medicijn?

Dat is er niet. Wel zijn er experimentele vaccins, die goed bij dieren blijken te werken. Ze zijn nog niet getest op mensen. Nou ja, één keer, toen een Duitse laboratoriummedewerker zichzelf per ongeluk met een ebola-injectienaald geprikt had. De vrouw herstelde, maar of zij ook daadwerkelijk geïnfecteerd was, was onduidelijk.

Bij de Monrovia City Hall in Liberia hangt een banner, nadat de scholen in Liberia gesloten zijn.

Bij de Monrovia City Hall in Liberia hangt een banner, nadat de scholen in Liberia gesloten zijn. Foto EPA / Ahmed Jallanzo

In september test Amerika voor het eerst een mogelijk experimenteel vaccin op mensen. Er zouden al positieve resultaten zijn bereikt bij apen.

5. Kunnen we nu wel íets doen?

We kunnen patiënten isoleren. Dat zij snel overlijden, lijkt – een beetje cru – een gunstige bijkomstigheid, want zo verspreidt het virus zich niet. Wel moeten mensen voorzichtig omgaan met de patiënt en met het stoffelijk overschot. Maar dat is, zeker in Afrika, ingewikkeld: patiënten wonen vaak in afgelegen gebieden met primitieve ziekenhuizen.

Belangrijk is om alle contacten van slachtoffers te benaderen en mogelijke patiënten op te sporen. Maar ook dat is lastig in West-Afrika, waar je mensen niet zo altijd kunt bellen of e-mailen.

6. Moeten wij ons in Nederland zorgen maken?

Nou, nee. Het risico op een wereldwijde pandemie is beperkt, omdat het virus vooral slachtoffers maakt door directe contacten. Isolatiemaatregelen zouden dus voldoende moeten zijn.

En of ebola naar Nederland komt? Die kans is klein, maar niet ondenkbaar, zegt wetenschapsredacteur Sander Voormolen:

Stel: een besmette reiziger landt op het vliegveld. Dan zal die meteen naar het ziekenhuis worden gebracht en worden geïsoleerd. Artsen zullen testen op hem uitvoeren om te kijken of hij de ziekte heeft en al zijn contacten zullen worden nagetrokken. De kans dat dat gebeurt is misschien heel klein, maar het kán wel.

Lees ook: Zo wordt in Sierra Leone tegen ebola gestreden en Zelfs dode lichamen verspreiden ebola (€).

    • Sterre van der Hee