Wat heeft dit nog met dj’en te maken?

Is een dj een serieuze artiest of een lapzwans die simpelweg een cd’tje opzet? Draaien moet een kunst zijn, vinden ze bij festival Dekmantel, dat vandaag begint. Er is een speciaal podium voor ‘ambachtelijke’ dj’s.

David Guetta op Tomorrowland. Bijna een minuut staart hij vrijwel bewegingloos voor zich uit. Zie: nrch.nl/3kxj

David ‘Ketta’ Guetta moest zijn best doen om niet te sterven, tijdens zijn optreden op Tomorrowland twee weken geleden. Woensdag ging een filmpje van zijn set viral op het grootste dancefestival van België.

We zien hem amechtig in de camera loensen, zijn ogen kogelrond, de mond half open. Er loopt nog net geen kwijldraad van zijn lip. Af en toe drukt hij willoos met zijn wijsvinger op een knop, alsof hij overschakelt naar Tommy Teleshopping, maar zijn ziel is vergeten in de chipsbak voor de buis. Guetta lijkt haast geen deel te hebben aan het elektronische geweld om hem heen.

Guetta’s set is de zoveelste in een rij die het beeld van de dj als serieuze artiest tegenspreekt. In april gingen Laidback Luke, Sander van Doorn en Steve Aoki nog viral, in een video getiteld ‘what dj’s really do’. Terwijl de mannen afwisselend luchtgitaar spelen en hoera-gebaren maken, verschijnt dodelijk commentaar als ‘ik raak deze knop hier nu maar even aan’ en ‘let niet op deze hand’ in beeld. Deadmau5 bekende twee jaar geleden al op Twitter: ‘we all press play’.

We drukken maar wat, dat is het imago van de grote dj’s bij het grote publiek. Maar het is niet representatief voor de stand van dj’en vandaag de dag, zegt Gert van Veen, muziekwetenschapper en auteur van Mary Go Wild. „Het is simpelweg het verschil tussen underground en EDM.” Daarmee bedoelt hij: het verschil tussen artiesten die draaien in het ‘serieuze’ clubcircuit en supersterren die draaien op grote commerciële festivals voor electronic dance music. „Veel EDM-dj’s draaien gewoon een thuis opgenomen tape. Daar is niks aan. Maar dat heeft niks meer te maken met dj’en.”

‘Ja’, antwoordt hij luid en duidelijk op de vraag of een dj een artiest is. „Een dj gebruikt zijn platencollectie om zichzelf uit te drukken. Hij maakt die muziek misschien niet zelf, maar al die puzzelstukjes moet hij zichzelf wel eerst eigen maken.”

Draaien gaat niet alleen over plaatkeuze en techniek, maar over interactie met het publiek, zegt Van Veen. „Je communiceert met je platen en om die communicatie op gang te krijgen, moet je heel goed weten welke plaat je instart op welk moment.” Het is zoals Deee-Lite al zong: Won’t you listen to what the djs spinnin / He’s tappin into just what you’re feelin’.

Ambachtelijk draaien op Dekmantel

Draaien is een kunst, of ten minste een vak apart, vinden ze ook bij Dekmantel. Daarom heeft de organisatie dit jaar een ‘Selectors Stage’ op Dekmantel Festival, dat vandaag begint in het Amsterdamse Bos. Festivals mikken tegenwoordig wel heel erg op producers, zegt organisator Thomas Martojo. „Het lijkt heel belangrijk wie de hit van het moment heeft. Wij willen het ambachtelijke draaien weer op een voetstuk plaatsen.”

Op het podium draaien ‘pure dj’s’. Dat hoeft niet betekenen dat ze zelf geen muziek maken (produceren), maar ze hebben in de eerste plaats naam gemaakt met het presenteren van andermans werk. Er draaien dj’s als Ben UFO, oprichter van het Britse Hessle Audio label. Hij droeg bij aan het vormgeven van het post-dubstepgeluid uit Londen met zijn radioshow op Rinse FM, zonder zelf ooit een plaat te hebben gemaakt.

Of Antal Heitlager. Hij is, net als drie andere ‘selectors’, uitgelicht in documentaires die zijn gemaakt voorafgaand aan het festival. Heitlager begon zijn carrière twintig jaar geleden in de garderobe van de Waakzaamheid in Koog aan de Zaan, een van de eerste ‘clubs’ die house omarmden in Nederland.

Is de dj een artiest of eerder een vakman? De waarheid ligt ergens in het midden, vindt Heitlager. „In eerste instantie is een dj een platenpromotor, dat is het vak. Maar dj’en is niet iets wat je zomaar kunt. Ik ben al twintig jaar bezig.” Nog steeds luistert hij dagelijks naar nieuwe muziek. „Dat is misschien wel de kern van het bestaan. En je moet ook door heel veel muziek heen die je helemaal niks vindt om bij iets te komen waarvan je denkt: hè ja, dat is het.”

Studeren om je oren te trainen

Om je oren te trainen moet je dagelijks ‘studeren’, zegt Antal, die zelf regelmatig naar Zuid-Amerika of Afrika gaat om verborgen juweeltjes te ontdekken op ‘platenreis’. „Je hoort meteen of iemand daar al een paar jaar mee bezig is of niet.”

Zonder gitaren om kapot te slaan op het podium, microfoons die je tussen je benen kan steken als een samoeraizwaard of bandleden om mee te improviseren, lijkt draaien soms wat saai. Maar dat betekent niet dat het simpel is.

Veel house- en technoplaten zijn zo abstract dat ze niet in hun geheel worden gedraaid, zegt Van Veen. Ze worden in elkaar gemixt en dat geeft het bijzondere effect. „De ene plaat duwt voort wat de andere is begonnen.”

Als het goed is, zie je een dj druk door zijn platencollectie struinen, in de tas of op usb, om daarna in het ene oor het juiste instartmoment te zoeken van plaat A, terwijl hij in zijn andere oor het juiste startmoment aftast bij plaat B en soms C. Dan zijn er nog effecten die je kunt toevoegen, zoals het wegdraaien van bepaalde tonen of het volume.

Een dj als Jeff Mills mixt er soms ook nog ter plekke gemaakte beats met een drumcomputer doorheen. „Ik denk twee, drie, vier stappen vooruit over de juiste combinatie van platen, dat maakt een dj goed, zegt Mills – dit weekend ook te zien op Dekmantel Festival. „Techniek is ondergeschikt.” Het is een opvallende uitspraak van de technopionier uit Detroit, bijgenaamd ‘the wizard’, juist vanwege zijn mixing skills. Dat er nu software bestaat die automatisch platen qua tempo gelijktrekt en het mogelijk maakt ‘startpunten’ te markeren op digitale muziekfiles, maakt dat niet anders, zegt Mills. „Ik probeer weg te blijven van technologie die mijn fouten corrigeert, want ik wil mijn persoonlijkheid er zo veel mogelijk inleggen, ook mijn tekortkomingen.”

Mills bereidt niets voor, zegt hij, maar kiest alles op het moment zelf. Vroeger deed hij dat met vinyl, tegenwoordig draait hij alleen nog maar cd’s. „Dat geeft me de mogelijkheid muziek te draaien die net uit is. Of die ik een paar uur daarvoor zelf heb gemaakt. Als ik zou moeten wachten tot het geperst is, beperk ik mezelf te veel.”

Evenveel dj’s als Facebookpagina’s

Een mix is goed als hij effectief is, zegt Mills. „En dat betekent niet dat alles op elk moment precies in de pas moet lopen.” Hoe je het publiek meekrijgt, met vinyl of usb, software of alleen een mixer, dat maakt niet uit, vindt ook minimal-dj Richie Hawtin: „Het gaat erom dat je de techniek ontstijgt.”

In een tijdperk waarin er net zoveel dj’s als Facebookpagina’ s lijken te zijn, is zelf produceren een belangrijke tool voor dj’s om zich te onderscheiden. Soms is de eerste plaat voor een producer als een promotieplek is voor de geneeskundestudent: bijna het enige ticket naar een carrière.

Maar „een liedje maken zegt natuurlijk helemaal niets over wat voor dj iemand is”, zegt Heitlager daarover. „Ik vind het absoluut een fout als mensen produceren omdat ze meer willen draaien. Ik vind dat je moet draaien omdat je wilt gaan draaien en produceren omdat je wilt gaan produceren.”

    • Rolinde Hoorntje