Mag je de gebruiker inzetten als proefkonijn?

Foto Thinkstock

De grote Amerikaanse datingsite OkCupid maakte deze week bekend dat het experimenteert met de matches die gebruikers krijgen. Ook andere techbedrijven zetten gebruikers in als proefkonijn.

1. Om welke testen gaat het?

OkCupid testte of mensen die een partner zoeken elkaar meer berichten stuurden als – ten onrechte – de suggestie werd gewekt dat zij een bijna-perfecte match waren (conclusie: ja).

Facebook testte of gebruikers positievere berichten stuurden als zij op hun tijdlijn geen negatieve berichten zagen en andersom (conclusie: ja).

Freelancerswebsite oDesk deed mee aan een onderzoek om te testen of freelancers harder werkten als hun uurloon werd ‘verhoogd’ met een ‘cadeautje’ van een dollar (conclusie: ja).

De gemene deler: bij geen van deze onderzoeken wisten gebruikers dat zij proefkonijn waren. In wetenschappelijke termen: experimenten zonder ‘informed consent’.

2. Hoe werden deze onderzoeken bekend?

De Facebook-resultaten staan in een wetenschappelijke publicatie. Die leidde tot nogal wat ophef in internationale media.

OkCupid kwam daarop deze week zelf met de weblog ‘We Experiment On Human Beings!’ Oprichter Christian Rudder was er kort over: als je internet gebruikt ben je sowieso constant proefpersoon zonder dat je dat weet. En noemde meteen drie voorbeelden van experimenten op zijn eigen datingsite.

Harvard-onderzoeker Michael Luca deed er nog een schepje bovenop in een blog: dergelijke tests, die hij zelf ook uitvoert, zijn noodzakelijk voor de sociale wetenschappen, vindt hij.

3. Mag het?

Facebook- en OkCupid-gebruikers stemmen via de algemene voorwaarden in met analyse van hun gegevens. Zij weten niet dat informatie die zij (tijdens de onderzoeksperiode) op de sites zien, is gemanipuleerd. „Misleiding”, vindt emeritus hoogleraar toegepaste filosofie Michiel Korthals van de Wageningen Universiteit. Sterker nog: ze krijgen nooit te horen dat zij op een bepaalde dag proefkonijn zijn geweest. Korthals noemt dat „zeer kwalijk”.

4. Is het schadelijk voor de gebruiker?

OkCupid zegt, niet ten onrechte, dat sites veel vaker testen doen zonder dat bezoekers het weten. Maar met emotie-experimenten komen de techbedrijven wel op een hellend vlak, zegt hoogleraar marketing Peter Verhoef van Rijksuniversiteit Groningen: „Het is misschien niet direct schadelijk, maar ze komen wel dicht op de psyche van de gebruiker.”

    • Anna Vossers