Kabinet hoopt na ‘MH17’ op blijvende harmonie

Praten over de politieke consequenties van de vliegramp vindt Den Haag nog ongepast. Hoe lang houdt die apolitieke eendracht stand?

Het zomerreces is een blessing in disguise, zegt een Kamerlid uit de coalitie: het zorgt ervoor dat parlement en kabinet in relatieve rust over de ramp met vlucht MH17 kunnen spreken. Slechts een handjevol parlementariërs is echt in Den Haag: alleen de woordvoerders van Buitenlandse zaken debatteren met het kabinet over de ramp in de Oekraïne.

„Stel je eens voor dat dit gebeurd was tijdens een gewone vergaderweek,” zegt het Kamerlid. „Dan waren er 150 Kamerleden in Den Haag geweest die allemaal een mening hebben. En iedere dag De Wereld Draait Door en Pauw en Witteman.”

Sinds ‘MH17’ heerst een ongebruikelijke harmonie tussen kabinet en Kamer. Geen politicus die ‘gewone’ politiek wil bedrijven bij zo’n tragedie: het gaat nu om waardigheid. Zelfs de PVV schaart zich achter het kabinetsbeleid.

Hoe lang houdt die apolitieke eendracht stand? Over twee weken hervatten de coalitie en de ‘constructieve’ oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP hun onderhandelingen over de Miljoenennota. Er ligt nog een aantal flinke meningsverschillen, zoals over het bedrag voor ontwikkelingssamenwerking en de EU. Gaat daar straks weer op ‘ouderwetse’ manier over onderhandeld worden – inclusief strategisch lekken naar de pers?

Uit de coalitie klinkt de hoop dat de Haagse politiek voorlopig nog even in de ‘MH17-stand’ blijft. „We moeten uit piëteit met de familie en nabestaanden niet al te snel weer overgaan tot de orde van de dag”, zegt een coalitiepoliticus. Een ander: „De oppositie weet: wie het eerst begint, is af.” Maar de gedoogpartijen lijken daar niet gevoelig voor. „De onderhandelingen gaan we niet anders in”, zegt een lid van een gedoogpartij. „Straks begint het gewone werk weer”.

Door de vliegramp bevinden de bewindslieden van Rutte II zich in een schemergebied tussen werk en verlof. Behalve premier Rutte en de ministers Timmermans (Buitenlandse Zaken) en Opstelten (Veiligheid en Justitie) zijn de meeste ministers met vakantie. Maar, zegt één van hen, „het onbevangen vakantiegevoel is wel weg”. De ministers laten zich dagelijks op de hoogte houden. Vorige week werden ze per conference call bijgepraat door Opstelten.

Uit onderzoeken blijkt waardering voor het optreden van het kabinet. In de Politieke Barometer van Ipsos schieten de rapportcijfers van Rutte, Timmermans en het kabinet omhoog, en een peiling van het tv-programma 1Vandaag registreerde deze week 7 zetels winst voor de VVD van Rutte.

Maar kan ‘MH17’ Rutte II ook een langdurige impuls geven? Dat is moeilijk te zeggen. De afhandeling van de ramp, zo wordt hier en daar in de coalitie gesuggereerd, zou wel eens de nieuwe gemeenschappelijke missie kunnen zijn waar VVD en PvdA naar op zoek zijn, nu bijna alle grote hervormingen door het parlement zijn geloodst. Maar bij de constructieve oppositie wordt die these afgedaan als „te ver gezocht”.

Bovendien geldt: de winnaars van vandaag kunnen de verliezers van morgen zijn. Oud-PvdA-leider Wouter Bos was tijdens de kredietcrisis in 2008 als minister van Financiën de held, toen hij de banken redde. Een paar maanden later waren de verhoudingen in het kabinet-Balkenende IV weer net zo zuur als vóór de crisis en leed de PvdA bij Europese verkiezingen het zwaarste verlies uit haar geschiedenis tot dan toe.

Zo kan het ook nu gaan. Het is al een beetje voelbaar bij Frans Timmermans. Toen hij dinsdag in de Tweede Kamer opnieuw zijn emoties toonde, leidde dat tot irritatie. „Dit was Frans over the top”, zegt één van hen.

    • Thijs Niemantsverdriet