‘Geen enkel controlesysteem is bestand tegen criminelen, dwazen en gekken’

Antibioticum is mogelijk uit wraak in veevoer beland. Zoiets is niet te voorkomen, zegt organisatie Trustfeed. „Dat schandalen de meeste aandacht trekken, is zuur.”

Het bedrijf van de voerhandelaar in Lopik waar furazolidon is aangetroffen. Het antibioticum moet op zijn erf in de soja zijn beland, denkt controleur Trustfeed. Foto ANP

Een flinke pot, misschien een emmertje. Zo veel verboden antibioticum zou zijn terechtgekomen in 1.000 ton soja van een voerhandelaar uit Lopik. Uit voorzorg werden bijna honderd varkenshouderijen gesloten. De ruiming van 2.450 kalveren is begonnen, mogelijk volgen er nog 3.500.

Eén theorie is dat het een wraakactie tegen de voerhandelaar was, volgens directeur Francine van Rossem van Trustfeed. Deze organisatie controleert namens diervoerbedrijven de veiligheid van de grondstoffen. „Het antibioticum furazolidon is al twintig jaar verboden in Nederland, dieren hebben er niets aan”, zegt ze. „Er is geen zinnige verklaring.” Het Openbaar Ministerie doet onderzoek en heeft bij de voerhandelaar vorige week een inval gedaan.

Dierenactivisten

De voerhandelaar zegt aan de telefoon „helemaal kapot” te zijn door de affaire. Volgens hem gaat het om slechts 1 gram furazolidon op 25 ton die is aangetroffen. Een wraakactie van dierenactivisten tegen de veehouderij kan hij zich nog voorstellen, maar niet tegen hem persoonlijk. Meer kan hij niet zeggen, zegt hij.

Was het vleesschandaal te voorkomen geweest? Een zaak als deze niet, volgens Van Rossem. Bij de sojaleverancier van de voerhandelaar uit Lopik zijn geen sporen gevonden. Zijn klanten waren voorheen ook ‘schoon’. Het antibioticum moet op zijn erf in de soja zijn beland, zegt ze.

Had het kankerverwekkende middel niet eerder opgespoord kunnen worden? Traceren kost tijd en testen op furazolidon ook, zegt Van Rossem. De zaak begon met een routinecontrole in november vorig jaar. Toen is een ander verboden antibioticum, furaltadone, in urine van kalveren aangetroffen. Bij een vervolgonderzoek in april werd furazolidon gevonden.

Bierproductie

De voerhandelaar zou aanvankelijk weinig hebben losgelaten over de afnemers van de soja, wat het traceren van de bron bemoeilijkte. In juni werden de mogelijk ‘besmette’ veebedrijven gesloten, maar toen was al 45 ton vlees met antibioticum op de Nederlandse markt gekomen, plus 24 ton in Duitsland, België, Italië en Frankrijk. Wel in zulke lage doses dat er geen gevaar voor de volksgezondheid is geweest, zegt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Naast massale ruiming wegens ziekten als de varkenspest en BSE gingen voerschandalen de laatste jaren vooral om dioxine. Ieder schandaal is er een te veel, maar door strenge controle is de Nederlandse veevoerproductie juist relatief veilig, volgens Van Rossem. „Dat schandalen de meeste aandacht trekken is weleens zuur.”

In Nederland is vorig jaar bijna 13 miljoen ton veevoer geproduceerd. De omzet in de sector was in 2012 bij na 6 miljard euro. Ruim de helft van de grondstoffen voor diervoer bestaat uit granen als tarwe, gerst, haver en maïs. Graan wordt vooral geïmporteerd uit Duitsland, Frankrijk en Oekraïne. Ook bijproducten van graan gaan in het voer. De hoge bierproductie voor de zomer en het WK voetbal was bijvoorbeeld gunstig voor veehouders. De prijzen van bierbostel, een restproduct, zijn lager.

Veevoer bestaat verder voor een groot deel uit soja, zaden en pitten. Supermarktproducten die mislukt of over de houdbaarheidsdatum zijn, worden ook verwerkt. „Brood, koekjes, candybars, cruesli en muesli”, zegt Frank Jorna van branchevereniging Nevedi. „Maar dierlijke producten worden niet verwerkt. Saucijzenbroodjes komen niet terug.”

Er zijn tweehonderd erkende diervoerbedrijven in Nederland, waarvan er 65 zijn aangesloten bij Trustfeed. Die krijgen grondstoffen van zo’n 1.700 gecertificeerde leveranciers. Trustfeed beoordeelt hen op voedselveiligheid en deelt hen in in groen, oranje en rood. Op dit moment zijn er 48 bedrijven oranje en 27 rood. De oranje groep moet de productie verbeteren, van de rode groep mag niet gekocht worden. Ruim de helft van de erkende voerbedrijven heeft het keurmerk van Hisfa, de vereniging voor handelaren in stro en paardenvoer. De rest heeft in ieder geval een certificaat en moet zelf controles uitvoeren.

Tweedekeuspartijen

Trustfeed en de NVWA doen regelmatig steekproeven onder grondstoffen. Alle leveranciers en voerbedrijven zijn verplicht monsters van veevoer te bewaren. Als er iets misgaat is de bron snel te traceren. Op ongebonden bedrijven en de zwarte markt heeft Trustfeed geen zicht. Van Rossem: „Er wordt wel eens verhandeld via een extra tussenpersoon.”Ook bieden handelaren handelaren ‘tweedekeuspartijen’ zoals mislukte producties direct aan veehouders aan. „De voerhandelaar uit Lopik verkocht ook grondstoffen direct aan veehouders. Dan wordt het voer op de boerderij gemengd en niet door een mengvoederbedrijf.”

Volgend jaar komt er een nieuw „kwaliteitssysteem” voor voerbedrijven, en een nieuw keurmerk. Maar ook dan zullen er nog incidenten zijn. Van Rossem: „Geen enkel controlesysteem is bestand tegen criminelen, dwazen en gekken.”