Wij leren de wereld verliezen

Je hoort er niet zo veel meer over, maar een jaar of veertig geleden leefde in Nederland de ‘gidslandgedachte’. Nederland, je kunt alle noden lenigen Nederland, er bestaan geen problemen - ze kunnen alle uit de wereld geholpen worden, Nederland, maak je nuttig, Nederland - de wereld wacht op bevrijding Nederland, ga vóór…

Dichtte Simon Vinkenoog.

Op een conferentie in Afrika verkondigde Jan Pronk dat in Nederland het gezin was vervangen door allerlei alternatieve samenlevingsvormen. Terug in zijn hotel trof hij zijn kamer onopgeruimd aan. De kamermeisjes hadden het gehoord en wilden niets meer met hem te maken hebben. Intussen namen alternatieve samenlevingsvormen in de volglanden om ons heen een hogere vlucht dan hier. Geen land propageerde op de milieuconferentie van Rio een ambitieuzer doelstelling voor het terugdringen van kooldioxide dan Nederland, geen land maakte tot op heden zo weinig vorderingen. We zijn maar klein, dus veel doen zit er niet in, maar des te meer kunnen we zeggen. Geen daden maar woorden. Die VNO-grijns waarmee Rutte en de Koning in Sotsji het glas hieven met Poetin, denk maar niet dat Den Uyl en Beatrix dat gedaan hadden. Of zelfs Lubbers.

Tijden veranderen. De koopman en de dominee zitten nu samen in één portefeuille, het vingertje heet voortaan ‘dialoog’, de globalisering heeft ons ingekapseld.

Maar we hebben er iets op gevonden. Wij werden slechts derde op het WK, maar moreel zijn wij eigenlijk wereldkampioen. Het mooiste doelpunt, de meest verrassende wissel en een ‘geniale’ bondscoach die indirect ook de bondscoach was van de uiteindelijke winnaar, die óns spel kopieerde.

Toen kwam MH17. Wij zijn bang voor Poetin en zijn rebellen. Na een kort bezoek aan Kiev reisde onze minister van Buitenlandse Zaken niet door naar de plek van de ramp, maar naar de vredige vergaderzaal van de VN. Maar de speech die hij daar gaf! Er was zelfs een New Yorkse caféhouder die een citaat op zijn stoepbord zette! En hij werd aangehaald door Bill Clinton!

En ook nu, ruim een week later, kan iemand die opmerkt dat er niets is tegen emotie in de politiek, maar dat je moet waken voor goedkoop effectbejag, op een fluitconcert of erger rekenen. Als de wrakstukken van een vliegtuig verspreid zijn over een oppervlakte van 30 tot 50 vierkante kilometer werd het op zeer grote hoogte uiteengereten en is het dus ondenkbaar dat de evocatie waarmee Timmermans begon – een woordloos afscheid bij naderend einde – zich heeft afgespeeld. De Nederlandse politiek: eerst langdurig je neus ophalen voor emotionele retorica en dan een-op-een The West Wing kopiëren.

Maar moooi!

De thuiskomst van de doden was natuurlijk ook érg mooi. Die militairen, die enorme stoet lijkwagens, die stille zwarte processie, een meesterzet. De Hollywood-producer uit Wag The Dog, Stanley Motts, had het niet beter gedaan. En weer was de wereld diep van ons onder de indruk. ‘Ik heb zelden iets ontroerenders gezien’, twitterde CNN-anchorman Cooper. Een Russin keek naar de Nederlandse televisie. ‘Bij jullie telt elk mens’, huilde zij.

Noem mij een ander land dat zijn positie als quantité negligable zo knap weet te combineren met die van morele winnaar. Kijk toch hoe nobel wij ten onder gingen, en hoe waardig wij onze wonden likken. Nederland heeft zijn nieuwe niche gevonden. Wij leren de wereld verliezen. Toch weer gidsland.