Te vroege conclusie leidde tot hevige storm

Volgens een Haagse gemeentewoordvoerder was er tijdens Gaza-demonstratie niets onoorbaars geconstateerd. Er was niemand gearresteerd. Dat gaf ophef.

Gemaskerde demonstranten tijdens het protest donderdag in de Haagse Schilderswijk. foto Novum

Hij heeft een berg kritiek over zich heen gekregen de afgelopen dagen. Burgemeester Jozias van Aartsen (VVD) van Den Haag zou slap hebben gehandeld vorige week donderdag, toen demonstranten in de Schilderswijk antisemitische leuzen scandeerden. Hij ondernam er niets tegen. Sterker nog: hij zou gezegd hebben dat er „geen grenzen waren overschreden”.

Vanmorgen liet het OM echter weten dat er wel strafbare feiten zijn gepleegd. Twee mensen zijn opgepakt. Ze worden verdacht van „aanzetten tot geweld” en „groepsbelediging”.

Een wending die Joodse organisaties goed zal doen. „Ik sta perplex”, zei Esther Voet gisteren. Ze is directeur van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Demonstranten zouden onder meer „dood aan de joden” hebben geroepen. „Dat mag toch niet!?” Het CIDI heeft aangifte gedaan tegen de uitspraken.

Meer mensen waren boos na de uitspraak van Van Aartsen. Bijna 17.500 mensen ondertekenden de afgelopen dagen een petitie waarin het aftreden van de burgemeester wordt geëist. Belangengroep Federatief Joods Nederland vraagt van minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) per brief om de schorsing van de Haagse burgemeester. Ook de internationale mensenrechtenorganisatie Simon Wiesenthal Center vond het handelen van Van Aartsen niet kunnen.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Terug naar donderdagmiddag – het was de derde demonstratie op rij. Demonstranten zwaaiden met zwarte jihadvlaggen. Sommigen hadden hun gezicht bedekt met sjaals en bivakmutsen. Een jongen in een witte djellaba sprak de menigte toe: „Wij blijven spreken totdat Shaam [de regio waar ook Israël ligt] gezuiverd wordt van deze Joden.” In het bijzijn van kinderen schreeuwde de menigte leuzen: „Wie niet springt, is een Jood.” Maar ook: „Dood aan de zionisten!” En: „Mensen noemen hen zionisten, wij noemen hen Joden.”

Journalisten die ter plekke aanwezig waren twitterden over de gebeurtenissen. Een verslaggever van GeenStijl werd voor haar eigen veiligheid door de politie afgevoerd. En toen verscheen er een opmerkelijk bericht, een bericht dat de commotie over Van Aartsen in gang zette. Omroep West vroeg als eerste de plaatsvervangend woordvoerder van Van Aartsen om een reactie. De plaatsvervangend woordvoerder liet weten „dat er geen strafbare grenzen waren overschreden”.

Het was niet Van Aartsen zelf die reageerde op de demonstratie – hij was op vakantie in Frankrijk. Vanaf zijn vakantieadres reageerde hij een paar dagen later. Hij was aangeslagen. Hij schreef in een verklaring „diep geraakt” te zijn door „de onheuse en onterechte aantijgingen”. In het persbericht stond: „Nimmer heeft hij, of is op zijn gezag gezegd, dat tijdens de demonstratie geen morele grenzen zijn overschreden.”

Maar van Aartsens verklaring kwam te laat. De reactie van zijn plaatsvervangend woordvoerder ging de wereld al over. De plaatsvervangend woordvoerder, Bart Jochems, zegt dat de uitspraak uit zijn context is gehaald. Hij reageerde, vertelt hij, op een vraag van een verslaggever van Omroep West. Die vroeg of er mensen waren gearresteerd. Dit was niet het geval. „Ik liet weten dat er op dat moment geen strafbare grenzen waren geconstateerd.”

Wat hij níét liet weten, was dat de politie een Arabisch sprekende agent op pad had gestuurd en tijdens de demonstratie op de Hoefkade een auto met camera had ingezet. Bedoeld om achteraf, rustig, na te kijken en te beoordelen wat demonstranten zeiden. En te controleren of er strafbare feiten werden gepleegd.

De ochtend na de uitspraak van Jochems kwam zowel de gemeente Den Haag als het OM met een verklaring. Volgens Den Haag waren de „emoties” in de samenleving „begrijpelijk” en is oproepen tot haat „verwerpelijk”, maar Van Aartsen had vooraf geen wettelijke mogelijkheden beperkingen op te leggen. Het OM zei dat het beelden gaat terugkijken en bij strafbare feiten zal „optreden”.

Maar de storm was niet meer te keren. Die dag buitelden de reacties van belangenorganisaties over elkaar heen. Allemaal hadden ze een andere klacht. Het is onbestaanbaar dat niemand optrad tijdens de demonstratie, zei het CIDI. Federatief Joods Nederland legt alle schuld bij Van Aartsen. Hij moet de volgende keer wel „strikte en adequate voorwaarden” stellen. Ook moet hij publiekelijk afstand nemen en toezeggen dat hij bij een volgende demonstratie wél ingrijpt. Anders volgt een kort geding. Het Simon Wiesenthal Center liet maandag vanuit Parijs weten „geschokt” te zijn dat Van Aartsen de demonstratie überhaupt toestond. De gemeenteraadsfracties van PVV en ChristenUnie /SGP vroegen schriftelijk om opheldering.

Vanochtend arresteerde de politie na analyse van de camerabeelden alsnog twee verdachten: een 32-jarige man uit Amsterdam en een 32-jarige jarige man uit Den Haag. Onder meer wegens de uitspraak „dood aan de Joden”, waar het OM hen van verdenkt.

En Van Aartsen? Die verblijft nog op zijn vakantieadres in Frankrijk.