Ramp MH17 twee weken geleden: de stand van zaken op dit moment

Onderdelen van de gecrashte vlucht MH17 van Malaysia Airlines in het oosten van Oekraine. Foto ANP / Pierre Crom

Vandaag precies twee weken geleden werd vlucht MH17 boven Oost-Oekraïne uit de lucht geschoten. Nog altijd zijn niet alle lichamen geborgen en is het door gevechten voor onderzoekers niet mogelijk om aan de slag te gaan. Een overzicht van de laatste ontwikkelingen.

Al vijf dagen proberen Nederlandse en Australische onderzoekers samen met de OVSE bij de rampplek te komen, zodat er gestart kan worden met het onderzoek en het veiligstellen van de stoffelijke resten. Vorige week zijn een groot deel van de lichamen al teruggekomen, maar nog altijd liggen er veel menselijke resten in het rampgebied. De kans dat die allemaal terugkomen is klein, zei korpschef van de Nationale Politie Gerard Bouman afgelopen maandag:

“Wat we hebben aangetroffen in de lijkzakken – en dan probeer ik het echt met alle respect te zeggen – zijn stukken en brokken. Alles bij elkaar, groot, klein, zit in die zakken.”

Ook gisteren werden OVSE-waarnemers door separatisten tegengehouden op enkele tientallen kilometers voor de rampplek, op de weg tussen Slavjonst en Donetsk. Foto ANP / Evert-Jan Daniels

Vandaag is het de OVSE samen met het Nederlands-Australische onderzoeksteam wel gelukt om in het rampgebied te komen. Een woordvoerder van de regering in Kiev heeft aan persbureau AFP laten weten dat men vandaag niet zal vechten, zodat de onderzoekers de gelegenheid krijgen af te reizen naar het rampgebied. Op dit moment heeft alleen Kiev een staakt-het-vuren afgekondigd. Of de rebellen ook de wapens neerleggen is nog onduidelijk.

Het gevecht tussen Kiev en de ‘Volksrepubliek Donetsk’

Sinds zondag is het Oekraïense regeringsleger bezig met een offensief tegen de pro-Russische rebellen in het gebied ten oosten van Donetsk. Hiermee leggen beide partijen een VN-resolutie die oproept elke vorm van geweld rond het rampgebied te staken naast zich neer. NRC-buitenlandredacteur Hubert Smeets schreef maandag over het offensief (€):

Door het machtsvacuüm ter plaatse – het is een komen en gaan van buitenlandse delegaties – hebben de rebellen hun posities kunnen bestendigen. De Oekraïense strijdkrachten willen voorkomen dat de separatisten na het internationale ramponderzoek beschikken over een uitvalsbasis voor een nieuw offensief. De ‘anti-terroristische operatie’, zoals de oorlog in de Donbass heet, heeft prioriteit.

Daarnaast wil zowel Oekraïne als Rusland hun invloed uitoefenen op de uitkomst van de onderzoek. Pure waarheidsvinding is voor hen van ondergeschikt belang. Rusland kondigde maandag aan een eigen onderzoeksteam te zullen sturen dat “in principe mee zal werken aan het ‘objectieve’ internationale onderzoek”. Daar komt nog bij dat volgens de regering in Kiev de separatisten vorige week nog zijn voorzien van nieuw zwaar materiaal, informatie die wordt bevestigd door de Amerikaanse regering.

Rookwolken zondag boven Donetsk. In en om de Oost-Oekraïense stad wordt hevig gevochten. Foto AFP

De Oekraïense president Petro Porosjenko heeft aan minister-president Rutte beloofd dat er voor het onderzoeksteam een veilige doorgang gaat komen, maar zolang rebellen het team niet toelaten lijkt daar weinig van terecht te komen. Ondertussen groeit ook vanuit de Tweede Kamer de kritiek op de Oekraïense autoriteiten.

Kremlin houdt rug economisch recht

Afgelopen maandag kondigden de Europese Unie samen met de Verenigde Staten nieuwe sancties aan. Rusland doet volgens de EU en de VS nog te weinig om het werk rond de MH17 te bespoedigen. Een overzicht:

  • De lijst van bedrijven/personen die sancties opgelegd krijgen is uitgebreid met achttien nieuwe namen. Welke sancties er precies worden opgelegd is nog onbekend. Er zijn inmiddels al 87 personen en twintig organisaties/bedrijven op de lijst van de EU geplaatst. Zij kunnen niet meer bij banktegoeden die in Europa zijn gestald. Ook geldt er een inreisverbod.
  • Er komt mogelijk een handelsembargo voor de Krim
  • De Russische bankensector en de olie- en defensie-industrie krijgen mogelijk geen toegang meer tot de Europese kapitaalmarkt.

Washington wil vooral de bestaande strafmaatregelen uitbreiden, de EU richt zijn pijlen inmiddels op complete industrieën. Later vandaag wordt waarschijnlijk duidelijk wat deze sancties precies gaan inhouden. Al deze sancties hebben vooral als doel om Rusland economisch te treffen. Volgens het Kremlin komt van dat doel weinig te terecht. Maar volgens NRC-redacteur Hubert Smeets (€) zijn de gevolgen wel degelijk merkbaar:

Volgens presidentieel economisch adviseur Andrej Beloöesov hebben de westerse sancties geen wezenlijk effect. Maar elke dag zijn er kleinere en grotere signalen dat de economie kantelt. Vorige week hebben buitenlandse investeerders meer geld aan de Russische kapitaalmarkt onttrokken dan op enig moment eerder dit jaar. De uittocht is al weken gaande.

Identificatie kan maanden duren

De lichamen die al wel in Nederland zijn aangekomen worden nu in Hilversum onderzocht. Er werken 120 Nederlandse en 80 buitenlandse experts aan de identificatie van de slachtoffers. Eerder zei Arie de Bruijn, hoofd van het LTFO, in gesprek met NRC-redacteur (€) Anne Vegterlo dat de identificatie weken tot maanden in beslag kan nemen.

De colonne lijkwagens komt aan bij de Korporaal van Oudheusdenkazerne in Hilversum waar de komende maanden de identificatie zal plaatsvinden. Foto ANP / Vincent Jannink

Bij het onderzoek wordt gewerkt volgens vaste richtlijnen, die zijn opgesteld door Interpol. Het protocol hanteert drie primaire methoden: identificatie op basis van het gebit, vingerafdrukken of DNA-materiaal. Bij sommige lichamen zal het gebit voldoende uitsluitsel geven. Bij andere is nader DNA-onderzoek nodig. Bij dit proces wordt niet gekeken naar de nationaliteit van het slachtoffer. We kunnen pas na de identificatie vaststellen welke nationaliteit het slachtoffer had.” Op het moment dat vast komt te staan dat het om een buitenlands slachtoffer gaat meldt de LTFO dit aan het desbetreffende land.

Als er een match is, brengt een familierechercheur de nabestaanden op de hoogte. Nabestaanden mogen de foto zien, of de rechercheur beschrijft wat er te zien is. Het lichaam wordt dan vrijgegeven. “Het heeft geen zin het hier te houden”, zegt de woordvoerder van LFTO.

Dit artikel is tot stand gekomen met de hulp van NRC-redacteuren Hubert Smeets en Anne Vegterlo.