Over dit geheime schandaal mag Australië niet lezen

Wikileaks onthult een geheim Australisch publicatieverbod: kranten mogen niet over een corruptiezaak schrijven.

Julian Assange van Wikileaks onthulde dinsdag een censuurzaak in Australië. Foto Reuters

Een rechtbank in de Australische deelstaat Victoria heeft op verzoek van de overheid Australische media verboden te berichten over een omvangrijke corruptiezaak, waarbij mogelijk de premiers en presidenten van Maleisië, Indonesië en Vietnam betrokken zijn. Ook berichtgeving over het publicatieverbod is strafbaar – en daardoor bleef de zaak geheim. Tot deze week.

Website Wikileaks publiceerde dinsdag het publicatieverbod. Daardoor is nu bekend dat de Australische justitie een aanklacht heeft ingediend tegen medewerkers van een bankbiljettendrukkerij. De verdachten zouden politici in Maleisië, Indonesië en Vietnam hebben omgekocht om opdrachten in de wacht te slepen. Het bedrijf, Securency, is voor de helft eigendom van de Australische centrale bank. Daar zou de omkoping bekend zijn geweest.

Het is een explosieve zaak. Maar door het publicatieverbod kan de Australische pers er geen aandacht aan besteden. Australische rechters zijn bevoegd om publicatieverboden op te leggen. In deze zaak zou berichtgeving volgens de rechter een gevaar zijn „voor de nationale veiligheid” en het justitiële onderzoek belemmeren.

Maar op Wikileaks kan iedereen nu lezen dat het voor de pers verboden is om „te onthullen, impliceren of suggereren” dat politici uit Indonesië, Maleisië en Vietnam – onder wie de Maleisische premier Razak, de Indonesische president Yudhoyono en diens voorganger Sukarnoputri – „steekpenningen hebben ontvangen of hebben geprobeerd te ontvangen” of „medeplichtig zijn geweest aan omkoping”. Op de lijst staan zeventien politici.

Het is dus schipperen, voor de Australische pers. De toonaangevende krant The Sydney Morning Herald bracht als nieuws dat Wikileaks een publicatieverbod had gepubliceerd. Maar, zo schreef de krant, „het publiceren van dit publicatieverbod, of de inhoud ervan, is illegaal”. Geen lezer die daar wijzer van zal zijn geworden.

Tabloid The Courier-Mail zocht de grens op. „Het verhaal dat we u niet mogen vertellen”, luidde de kop op de website. In het stuk werd melding gemaakt van „een corruptiezaak waarbij voormalige en huidige leiders van Aziatische landen betrokken zijn”.

Tegelijkertijd werd het nieuws na publicatie door Wikileaks duizenden keren gedeeld op Twitter en Facebook. Volgens juristen kan een tweet over de zaak ook als strafbaar feit worden beschouwd. Een dag na publicatie zeggen critici dat dergelijke dwangbevelen niet thuishoren in het internettijdperk. Australische kranten kunnen niet over de zaak schrijven, maar iedereen kan via het web te weten komen wat van de rechter geheim moet blijven.

De Australische journalistenvakbond liet in een reactie weten dat er veel te vaak publicatieverboden worden uitgevaardigd. En mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch stelde dat „diplomatieke schroom niet hetzelfde is als een gevaar voor de nationale veiligheid, en geen rechtvaardiging is voor het achterhouden van informatie over ernstige criminele activiteiten.”