Uber - hoe één app de hele taxibranche op zijn kop zet

A taxi preceeds demonstrators holding a banner during a strike action in protest of unliscensed taxi-type-services in Barcelona on June 11, 2014. Taxi drivers in London, Paris, Madrid and other European capitals plan to bring chaos to the streets today in protest against unlicensed mobile car-hailing services such as Uber which have shaken up the industry. AFP PHOTO / JOSEP LAGO Foto AFP

De rook van de Amsterdamse taxioorlog is eindelijk opgetrokken als in oktober 2012 een jonge Amerikaan met een laptop op Schiphol landt.

Zijn naam: Sam Gellman (32). Een snelle jongen, man van de wereld. In zijn vrije tijd reisfotograaf. Afgestudeerd in internationale betrekkingen aan de Stanford Universiteit in Californië. Zes jaar ervaring in de derivatenhandel voor Goldman Sachs in Azië.

Meteen na aankomst twittert hij:

Twitter avatar SamGellman Sam Gellman anyone in Amsterdam know of a bike for sale? Need one for a month.

Sam Gellman heeft haast. Hij is hoofd expansie van Uber, de app die chauffeurs en passagiers met elkaar in contact brengt. Iedereen met een smartphone kan Uber gratis downloaden en een Uber-chauffeur bestellen. Hoeveel chauffeurs en gebruikers Uber precies heeft maakt het bedrijf niet bekend, maar het gaat wereldwijd om miljoenen ritten per maand.

Parachutes en machetes

Gellman is wat ze bij Uber een ‘launcher’ noemen. Een charmante ‘lone wolf’ die na zijn dropping in een stad snel contacten legt, Uber opzet en weer verder trekt. Launchers, zei zijn directeur Travis Kalanick onlangs in een interview, “vallen binnen met parachutes en machetes”. Ze opereren, zo schrijft het techbedrijf in een vacature op de website, ‘als Navy Seals Team Six’: de mariniers die ook Bin Laden uitschakelden. Hun wapens: een smartphone en een laptop.

En het werkt. Uber, opgericht in 2009 in San Francisco, is inmiddels actief in 130 steden in 38 landen, waaronder ook Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Het bedrijf weet overal de markt voor taxivervoer, vaak exclusief in handen van taxibedrijven met vergunningen, open te breken.

Bekijk hier alle Uber-steden:

En er komt,  anders dan bij andere veelbelovende start-ups, geld binnen. Van elke ritprijs gaat 20 procent naar Uber. Onlangs haalde Uber met een investeringsronde  bijna een miljard euro op. Dat maakt Uber, met een geschatte waarde van 13,4 miljard euro, de hoogst gewaardeerde start-up van dit moment.

Uber heeft ruim vijfhonderd mensen in dienst en wil eind dit jaar uitbreiden naar 1.500 tot 2.000 werknemers. Geruchten over een beursgang werden door Uber ontkend. “Nu nog niet”, aldus het management eind vorig jaar.

In Brussel en Berlijn verboden

In Madrid, Milaan, Berlijn, Parijs en Londen werd deze maand door taxichauffeurs gedemonstreerd tegen Uber. Vorig jaar gebeurde dat al in San Francisco. Grote taxibedrijven, die met hun telefooncentrales met duizenden werknemers nu de communicatie tussen chauffeur en reiziger verzorgen, spannen rechtszaken aan. Soms met succes, zoals in Brussel en Berlijn waar Uber door de rechter is verboden.

Taxichauffeurs zijn boos:

Het voornaamste twistpunt is Ubers dienst UberX (ook wel UberPop genoemd) - niet toegestaan in Nederland maar wel in veel Europese en Amerikaanse steden. Iedereen met een auto kan via UberX aan betaalde ritten komen. Dit, het idee van een shared economy, symboliseert hét ideaal van Uber: een wereld waarbij het individu maximaal gebruik maakt van wat hij bezit. “Heb je geen baan, maar toch een auto - dan kun je met Uber geld verdienen”, zegt de Nederlandse Uber-directeur Niek van Leeuwen.

In de hippere kringen in San Francisco werkt het al: waarom een auto kopen als je zo eenvoudig met iemand mee kunt rijden? Voor de taxichauffeurs is er in San Francisco nog wel werk, maar niet voor de reguliere rit van A naar B. De taxichauffeur met de dikke Mercedes is er een luxeproduct geworden.

Uber is niet in elke stad even welkom. Hun manier van aanpak is ‘agressief’, volgens  opponenten. Nee, ‘innovatief’, zegt Eurocommissaris Neelie Kroes, die de taxiapp zelf gebruikt. “We kunnen digitale innovatie niet tegenhouden”, schrijft ze erover op haar blog. “Dus laten we innovatie omarmen, niet tegenwerken.”

Drie Audi’s en een Mercedes

Op een Amsterdams terras legt Chris Beemer (30) zijn Ray Ban zonnebril op tafel. “Uber zoekt de grens op”, zegt hij. “Dat heeft de taxibranche nodig.” Taximeters, printers, mannen die de hele dag koffiedrinken in de rij bij de standplaats. De hele branche, zegt hij, is verouderd.

Beemer is exemplarisch voor het type taxichauffeur dat zich als eerste meldde bij Uber nadat Sam Gellman in Amsterdam werd gedropt. Hij draagt een hagelwit overhemd met zilveren manchetknopen en heeft twee smartphones, een voor zakelijk en een voor privé.

Twitter avatar Taxiamsterdam Dave Kuipers Today… We are gonna start a revolution…. Stay tuned ;)

In de geliberaliseerde Nederlandse taximarkt zijn chauffeurs zelfstandige ondernemers. Ze mogen zelf bepalen voor wie ze rijden. Een chauffeur die in Amsterdam voor Taxicentrale Amsterdam (TCA) werkt mag, als hij dat wil, ook voor een nieuwe partij als Uber gaan rijden. Taxicentrales rekenen een vast maandbedrag aan hun chauffeurs- 312 euro in het geval van TCA - en chauffeurs wachten op ritjes op de drukke taxistandplaatsen. Uber rekent geen maandbedrag, maar 20 procent van de ritprijs en werkt alleen met ritten op bestelling. Met als gevolg dat in Nederland inmiddels honderden chauffeurs de overstap hebben gemaakt.

Beemer is de zevende chauffeur die zich bij Uber in Nederland aansloot. Hij had al een eigen bedrijf met luxe auto’s in het Gooi – drie verlengde Audi’s A8 en een Mercedes Minivan - toen een klant hem tipte over de komst van Uber. Niet veel later schudde hij Sam Gellman de hand. “Een indrukwekkende jongen. Relaxte kerel, kon een beetje Nederlands.”

Sam Gellman leerde de taal toen hij als scholier een uitwisselingsproject deed in Eindhoven. Het was om die reden, zijn contacten in Nederland, dat Gellman door Uber werd gevraagd om de app in Nederland op te zetten. Gellman is een netwerker, geen techneut. Dat hoeft ook helemaal niet, vertelt hij aan de telefoon vanuit Hong Kong. Wat hij moet doen als hij een land aandoet, is buzz creëren rond Uber.

Hoe Uber buzz maakt

Dat begint met bellen. Contacten leggen. Wie is er in deze stad belangrijk? En personeel zoeken.

Twitter avatar SamGellman Sam Gellman Looking for 1-2 Dutch entrepreneurs who want to build out @uber_ams from the ground up. Any tips?

Gellman stelde in Amsterdam al in zijn eerste week een community manager aan, Casper Oppenhuis de Jong, die Uber zichtbaar moest maken op sociale media. En een wat zakelijker type, Niek van Leeuwen, voormalig marketingdirecteur van Heineken, die Uber Nederland moest gaan leiden in de toekomst. Met z’n drieën werkten ze - de eerste weken na de komst van Gellman - achter hun laptops in het Amsterdamse Café De Jaren aan een strategie om Nederland te veroveren.

Een evenementenbureau hielp Gellman met het organiseren van een lanceerfeest, op 3 december 2012 in het chique Conservatory Hotel in Amsterdam. Daar kwamen de ambassadeurs met “een grote megafoon”, zoals Gellman het omschrijft. Jelle Prins, één van de aandeelhouders in Uber, brengt Gellman in contact met internetondernemer Alexander Klöpping. Klöpping, 166.000 Twittervolgers, wordt Ubers Rider One voor Nederland: degene die het eerste Uber-ritje mag maken.

Ook hij twittert.

Twitter avatar AlexanderNL Alexander Klöpping Eerste ritje van @uber in Nederland! Nog nooit in zo’n chique taxi gezeten. http://t.co/jkoMxp2t
Eerste ritje van @uber in Nederland! Nog nooit in zo'n chique taxi gezeten.

En dan is er nog BN’er Nicolette van Dam (ruim 250.000 Twittervolgers). Ook aanwezig tijdens het lanceerfeest, ook enthousiast.

Twitter avatar NicoletteVanDam Nicolette van Dam @Uber @SamGellman Just had my 1st ride with Uber and was even better than expected! Looking forward to our 2nd ride! @ Uber Amsterdam

Het vinden van chauffeurs met luxe wagens gaat makkelijk. Nette chauffeurs voor de zakelijke markt staan overdag vaak genoeg zonder werk en horen van elkaar over het hippe Uber. Wie zich aansluit krijgt van het techbedrijf een goed uurloon, ook zonder ritten. En het aandragen van nieuwe chauffeurs levert zoveel bonussen op dat je ernaast weinig meer hoeft te doen.

Chauffeurs die zich aansluiten mogen alleen meedoen met een Audi A8, een Lexus of een BMW 7-serie. Dure auto’s, soms verlengd of met geblindeerde ramen en zonder taxibord. De chauffeur houdt het portier voor je open, legt een flesje mineraalwater, een pepermuntje en een tijdschrift voor je neer. Afrekenen, een paar euro minder dan bij een reguliere taxi, doe je online en na afloop geef je de chauffeur een beoordeling – vijf sterren maximaal.

Zoveel comfort zijn klanten zeker in Amsterdam, waar taxichauffeurs elkaar tot voor kort klemreden en uitscholden, niet gewend.

Korting op Oger-pakken

Als Uber in augustus 2013 de categorie ‘Black’, voor luxe auto’s, in Amsterdam invoert, slaan veel TCA-chauffeurs hun  slag. Ze  horen erover op de standplaats, geven hun auto een extra wasbeurt en maken  een afspraak met Marco van Uber op het inmiddels opgetuigde kantoor aan de Amsterdamse Zuidas. Daar tonen ze hun auto, bekijken “zo’n snel Amerikaans filmpje” en beginnen voor Uber naast hun reguliere taxiwerk voor TCA.

De chauffeurs zijn  onder de indruk. Ze mogen een keer lunchen bij een Porsche-dealer, krijgen korting op Oger-pakken en met Valentijnsdag geeft het kantoor ze rode rozen mee om uit te delen. Al zijn de ritten die ze voor Uber kunnen rijden – een paar per dag – bijna allemaal stadsritten, ze verdienen er aardig mee bij.

“Je haalt even  je daklicht eraf, werkt de taximeter uit het zicht en legt een flesje water neer. Dat is de poppenkast”, zegt een gladgeschoren TCA-chauffeur met een blauwe Mercedes E-klasse die anoniem wil blijven   – “het is een klein wereldje”.

Ook hij is enthousiast, totdat Uber in maart dit jaar harder gaat concurreren. Uber verlaagt de kilometerprijs voor ‘Black’ met 12 procent en is opeens goedkoper dan een reguliere taxi. Leuk voor de klant, maar de chauffeur vindt het niet meer kloppen. Een stadsritje dat eerst 18 euro opleverde, is nu 14 euro, min 20 procent voor Uber: 11,20 euro. Dat is minder dan bij TCA. “En dan neemt die klant ook nog een flesje water mee.”

Uber zegt in een reactie dat door de prijsverlaging in de twee weken daarna het aantal ritten met 50 procent groeide, waardoor chauffeurs in het algemeen juist méér gingen verdienen.

Van die aanstellers in je auto

Op een doordeweekse middag bij de standplaats naast station Amsterdam Amstel zijn de verhalen over Uber onder de chauffeurs bekend.

“Marco heeft mij ook gebeld”, zegt Serkan, die BMW rijdt. ”Ik hoorde erover van een vriend. Die zei dat je een krat Red Bull cadeau krijgt als je op kantoor komt. Maar toen ik van Marco over die 20 procent hoorde, ben ik niet meer gegaan. Ik zei: ‘En wie gaat die auto tanken dan?’”

“En je rijdt met punten hè”, zegt Olav, die een eenvoudige middenklasser heeft. “Zou jij dat leuk vinden, van die aanstellers in je auto die je beoordelen?”

Ze kennen genoeg chauffeurs, zeggen ze, die voor Uber reden en weer zijn gestopt.

“De jongens die wel blijven hoor je vooral klagen over de prijs”, zegt Serkan.

“Ik ken de meeste Uberchauffeurs wel”, zegt Olav. “Allemaal ouwe straatratten. Sommigen hebben er speciaal een auto voor gekocht.”

“Ik ken iemand met een Mercedes. Eén jaar oud, 900 euro lease per maand”, zegt Serkan. “Die heeft nu spijt.”

Boos op Uberchauffeurs zijn ze niet. “Ze doen zichzelf gewoon te kort.”

“Eerst paaien ze je en dan naaien ze je”, zegt de gladgeschoren  TCA-chauffeur die anoniem wil blijven.  Ook hij is gestopt met Uber en  schreef zijn frustraties op een zaterdagochtend  van zich af. Zijn bevindingen  verspreidt hij sindsdien  op een A4’tje met de kop ‘Stop met Uber!’ onder collega’s, ondertekend met ‘EX UBER Chauffeur’.

De boze brief van de chauffeur:

Om het te winnen, zegt hij,  moet TCA moderniseren. “Voer differentiatie in. Bepaal voor een mooie taxi een hoog instaptarief, voor een ouwe een laag tarief.” Maar of het snel zover komt, weet hij niet. “TCA heeft 2.200 chauffeurs, dat zijn 2.200 meningen. Te veel overlegcommissies.” Uber pakt het slimmer aan, zegt hij. ”Dat zijn allemaal marketingjongens met geld. Daar kun je het niet van winnen. Ze nemen de hele markt over.”

Als het zo gaat als in de Verenigde Staten, dan gaat dit inderdaad gebeuren. Daar is Uber hét voorbeeld van wat in de technologiewereld een disruptive (verstorend) bedrijf is gaan heten. Een nieuwe app of website die hele sector compleet in de war weet te brengen. Zoals Apple met iTunes en de muziekindustrie, Airbnb met de hotelbranche en Amazon met boekwinkels. Dat begon vaak – zie Sam Gellman – met niet meer dan een laptop en een smartphone.

In hun boek Big Bang Disruption: Strategy in the Age of Devastating Innovation beschrijven Paul Nunes en Larry Downes hoe technologiebedrijven als Uber in staat zijn een complete markt weg te vagen. ”Disrupters komen vanuit het niets - en zijn ineens overal. Eenmaal gelanceerd, is de disrupter nauwelijks te bestrijden. Ze veroorzaken geen dilemma’s voor gevestigde bedrijven – ze veroorzaken rampen.”

En zo werkt de app: