Sancties raken hart van Russische bankwereld, spaarder is nog veilig

Het lijkt erop dat de grootste Russische banken geen geld meer kunnen lenen in EU en VS. Ook de bank van 40 miljoen Russische gepensioneerden. Kan het gat worden gevuld in het Oosten?

Nog voordat de Europese sanctielijst bekend is geworden, heeft de Centrale Bank van Rusland al stappen aangekondigd. Vanmorgen rond het openen van de beurzen in Moskou, die overigens rustig reageerden, kondigde de Centrale Bank aan dat er „als het noodzakelijk is adequate maatregelen zullen worden genomen ter bescherming van klanten, spaarders en crediteuren”.

Die preventieve actie ligt voor de hand. Om de reisverboden en beslagleggingen bij een reeks topfunctionarissen rond het Kremlin, twitteren de ‘slachtoffers’ in Moskou met vrolijk of grimmig sarcasme. Wie nog niet op de lijst staat, heeft kennelijk geen serieuze machtspositie in het Rusland van president Vladimir Poetin. Maar als ook de Europese Unie haar zwarte lijst uitbreidt, heeft dat ingrijpender gevolgen dan vergelijkbare actie van de Verenigde Staten. Het Russische bancaire systeem is, net als de aardgashandel, nauw verweven met de Europese markt.

Al dagen gonsde het in Moskou dan ook dat de Europese sancties nu cruciale Russische financiële instellingen en bedrijfssectoren zouden kunnen gaan raken. Tegen middernacht kwam er duidelijkheid. Toen liet Barack Obama van de VS weten dat er wat hem betreft geen sprake is van een „nieuwe koude oorlog” maar dat de Buitenlandse Handelsbank (VTB en VTB24), de Bank van Moskou (Bank Moskvy) en de Agrarische Bank (Rosselchozbank) nu wel op de Amerikaanse zwarte lijst staan. Gazprombank van het gelijknamige energieconcern figureerde daar al op. Eerder gisteravond had de EU bekendgemaakt dat er, naast handelsembargo’s op high tech en militaire goederen, nu ook sancties gaan gelden tegen financiële instellingen waarin de Russische staat een belang heeft van 50 + 1 procent. Die mogen per 1 augustus geen aandelen, obligaties en andere waardepapieren uitzetten in Europa.

Concretere details worden later bekendgemaakt. Maar de aankondiging in Brussel zou betekenen dat ook de Spaarbank (Sberbank) wordt getroffen. Zo ja, dan gaat het ergens om. Sberbank is namelijk veruit de belangrijkste financiële instelling van Rusland. Alleen is ze zelfs net iets groter dan de vijf andere banken samen. Welke AOW’er in Rusland – een groep van bijna 40 miljoen burgers op ruim 140 miljoen inwoners – krijgt zijn pensioen niet via Sberbank? Weinigen.

Nu zullen de ouderen en gewone werkers niet direct last krijgen. Het betalingsverkeer wordt niet door de sancties getroffen. Visa en Mastercard lieten vandaag al aan hun Russische klanten weten dat er niets aan de hand is.

Flinke buffer

Een interventie van de Centrale Bank stelt ook nog gerust. De Russische schatkist beschikt over de nodige buffers. Volgens het Internationaal Monetair Fonds heeft Rusland voor 310 miljard euro aan valutareserves. Dat is volgens de Hogere Economische School in Moskou iets meer dan de totale schuld van 230 miljard euro die alle Russische staatsbedrijven momenteel in het buitenland hebben uitstaan. Het Kremlin heeft dus een ‘kussen’, zoals het in Rusland heet.

De Bank Moskvy en de Rosselchozbank hebben meteen laten weten dat ze geen „dreiging” zien, mede omdat ze amper zaken in het buitenland zouden doen. Maar alle banken bij elkaar zullen wel de zeilen moeten bijzetten. Volgens zakenkrant Vedomosti hebben 2Europese financiële instellingen voor 140 miljard euro aan leningen uitstaan in Rusland. Duitsland is met nog geen 19 miljard relatief het minst betrokken. Het zwaarst is geleend door banken uit Frankrijk (39 miljard), Italië (22,5 miljard) en Nederland (ruim 14 miljard). In de VS is dat bedrag nog geen 25 miljard.

Van hun totale schuld in het buitenland moeten de Russische banken komende anderhalf jaar ongeveer 30 miljard herfinancieren, aldus berekeningen van Vedomosti. Alle Russische staatsbedrijven bij elkaar moeten tot eind 2015 ongeveer 68 miljard herfinancieren.

In Rusland worden de bakens al enige tijd naar het Oosten verzet: met name naar China en Zuid-Korea. Herfinanciering moet ook via die banken kunnen lopen. Of met behulp van Westerse hedgefunds die mazen in de sanctiewetgeving zullen vinden voor kort lopende transacties. Maar duurzamer en goedkoper wordt de herfinanciering hoe dan ook niet.

In Rusland zelf zijn de eerste voortekenen al te zien. De Centrale Bank verhoogde deze week voor de derde keer dit jaar de basisrente met 0,5 procentpunt. Die staat nu op 8 procent. Onder 14 procent is er in Rusland geen lening te vinden. Sterker, de percentages lopen intussen op tot 22 procent. En als dat soort hoge percentages nu een dempend effect zouden hebben op de inflatie, dan zou de spaarder bij Sberbank nog iets terugkrijgen. Maar nee. Nog voordat de sancties hun tol hebben geëist, is de geldontwaarding al stijgende: naar 7,8 procent over de afgelopen twaalf maanden.