Zorginstellingen zien door hervormingen winst verdampen

Ze zijn reusachtig groot, ze zijn onbekend, bedienen zich van telkens wisselende, vaak nietszeggende namen en ze verzorgen miljoenen ouderen, jeugdigen, gehandicapten en psychiatrische patiënten in Nederland.

De veertig grootste zorginstellingen in de langdurige zorg – geen ziekenhuizen – hebben in 2013 hun winst zien instorten. Hun jaarresultaten gingen met 69 procent omlaag, blijkt uit een inventarisatie door NRC. Veel instellingen lijden verlies of verdienen hooguit 1 euro op iedere 100 euro omzet. Vorig jaar bedroeg de winst in de branche gemiddeld twee kwartjes op iedere 100 euro omzet.

Ook tonen de jaarrekeningen over 2013 voor het eerst de langverwachte kentering in hun omzetten. Groeiden de grootste veertig instellingen in 2012 nog 6,4 procent, vorig jaar krompen zij met 0,2 procent. Het is voor het eerst in jaren dat de omzetten in de ouderen- en gehandicaptenzorg dalen. De sector kende tot voor kort groeipercentages tot soms 10 procent per jaar.

Winst daalt, omzet vlakt af

De omslag hangt samen met de hervormingen in de zorg. Staatssecretaris Van Rijn (Zorg, PvdA) bereidt ingrijpende wijzigingen in organisatie en bekostiging van de langdurige zorg voor. Daarnaast is er de laatste jaren, ook door vorige kabinetten, bezuinigd op verpleeghuizen.

Zo is het moeilijker voor ouderen om permanent te worden opgevangen. Begeleiding aan huis wordt gestimuleerd. Dat vertaalt zich in groeiende leegstand bij verpleeghuizen. Aangezien zij zelf de financiële risico’s voor hun vastgoed lopen, betekenen de lege bedden financiële tegenvallers.

In de geestelijke gezondheidszorg kopen verzekeraars nu rechtstreeks in bij de instellingen, net als bij ziekenhuizen gebeurt. “Die inkoop gebeurt nu veel scherper”, zegt Jacobine Geel, voorzitter van GGZ Nederland. Hierdoor krijgen de organisaties lagere vergoedingen.

Bovendien heeft de grote onzekerheid over hervormingen tot uitstelgedrag geleid. Zorgverzekeraars en gemeentes kopen voorzichtig en terughoudend in.

Dit zijn de grootste verliezers

Careyn (thuiszorg, verpleging) leed vorig jaar het meeste verlies. De organisatie (456 miljoen omzet) zegt veel last te hebben van de bezuinigingen in de ouderenzorg. Het concern leed een verlies van 18 miljoen euro. Terwijl de omzet met 3 procent slonk, stegen de personeelskosten ingrijpend. Het concern erkent dat het kostenniveau te hoog is en gaat ingrijpend saneren. Daartoe trof het een voorziening van 16 miljoen euro, waardoor het verlies zo groot uitvalt.

Careyn, onder meer uitbater van verpleeghuizen, ziet de inkomsten teruglopen doordat de toegangsdrempels naar het verpleeghuis door de overheid zijn verhoogd. Het concern met naar schatting meer dan 10.000 werknemers is ontstaan uit een lange reeks fusies. Dat heeft het concern complex gemaakt, met veel aparte bv’s waarvan de cijfers gecontroleerd moeten worden. Onder de vernieuwde leiding staan ook diverse (verlieslatende) bedrijfsonderdelen te koop.

Uitblinker in de sector is het Rotterdamse Pameijer. Op iedere 100 euro omzet maakte het 8,10 euro winst. Het concern heeft veel vastgoed verkocht en huurt bewust veel om flexibel te zijn, legt een woordvoerder uit. “Wij zijn heel vroeg gaan anticiperen op stelselwijzigingen, al vanaf 2009 hebben wij daar ons strategisch financieel beheer op aangepast.”