Ze gaan wel, ze gaan niet, of het wordt allemaal nog erger

Het is nog niet zeker of de onderzoekers in Oekraïne vandaag wél naar de plek kunnen afreizen waar het vliegtuig is neergestort.Drie mogelijke scenario’s voor de komende dagen.

Scenario 1: Er verandert niets: onderzoek ter plekke onmogelijk

„We zijn het spuugzat steeds onderbroken te worden door vuurgevechten, ondanks het feit dat er een wapenstilstand is afgesproken. Wij moeten ons werk kunnen doen.”

Dat zei een boze Alexander Hug gisteren. Hij is plaatsvervangend hoofd van de OVSE-waarnemingsmissie in Oost-Oekraïne. Voor de tweede achtereenvolgende dag is hem te verstaan gegeven dat onderzoekers de rampplek van de neergehaalde Boeing van Malaysia Airlines niet konden betreden omdat dit te gevaarlijk zou zijn.

Opnieuw diende het groeiend aantal onderzoekers uit Nederland, Australië en Maleisië zich machteloos neer te leggen bij de situatie. Dat het in theorie anders kan, schetste de hoogste Nederlandse militair, commandant der strijdkrachten Tom Middendorp, gisteren tijdens een briefing voor leden van de Tweede Kamer. Door middel van een zware (buitenlandse) militaire inzet zou de ‘crashsite’ van 35 vierkante kilometer kunnen worden „afgegrendeld”. Vervolgens kunnen de onderzoekers aan de slag met het zoeken naar stoffelijke overschotten en persoonlijke bezittingen van de slachtoffers.

De mogelijkheid is eind vorige week serieus onderzocht en afgelopen zondag in een extra kabinetszitting besproken, maar afgewezen. Zo’n zwaarbewapende troepenmacht kan tevens leiden tot escalatie, met als gevolg dat het oorspronkelijk doel – het zo snel mogelijk terughalen van de slachtoffers – juist belemmerd wordt.

Dus staat de onbewapende hulpverleners (forensische onderzoekers en leden van de Koninklijke Marechaussee) weinig anders te doen dan wachten tot het moment dat ze wel het gebied in kunnen. Ondertussen worden mensen en materieel ingevlogen om de operatie uit te kunnen voeren. Zo wordt in de nabijgelegen stad Donetsk een operationeel centrum opgezet.

Scenario 2: De onderzoekers kunnen wél aan de slag

Als alle belemmeringen zijn opgeheven en de onderzoekers uiteindelijk aan het werk kunnen, wat gebeurt er dan?

Dan zullen ze systematisch de rampplek uitkammen, resterende stoffelijke overschotten verzamelen en ook persoonlijke bezittingen bijeenrapen om af te voeren naar een andere plek. Als de experts stoffelijke resten vinden, zullen die direct worden afgevoerd. In de buurt van de stad Torez staat hiervoor een koelwagon klaar. Mocht deze door omstandigheden niet bereikbaar zijn, dan wordt volgens het hoofd van de repratiëringsmissie, Pieter Jaap Aalbersberg, gezorgd voor alternatief vervoer. „We laten geen stoffelijke overschotten achter”, zei hij gisteren op een persbriefing in de Oekraïense hoofdstad Kiev.

De planning is erop gericht de zoektocht in drie weken afgerond te hebben, gerekend vanaf afgelopen zondag. De overweging bij het stellen van deze termijn was dat de bereidheid van de bevolking ter plaatse om mee te werken afneemt naarmate de tijd verstrijkt. Commandant Middendorp liet gisteren doorschemeren dat wanneer er meer tijd nodig is, dit ook kan. „Er is gezegd: in principe drie weken”, aldus Middendorp.

Onduidelijk is nog of de marechaussees – al dan niet lichtbewapend – het gebied in zullen trekken. Als daarover afspraken kunnen worden gemaakt met de regering van Oekraïne en separatisten, zullen zij een pistool ter zelfbescherming mogen dragen. Dat is dan vooral om zich te beschermen tegen de volop in het gebied aanwezige criminelen.

Scenario 3: De situatie ter plekke loopt uit de hand

Als de onderzoekers eenmaal aan de slag zijn, kan het ook nog altijd misgaan. De rampplek ligt nu eenmaal midden in een oorlogsgebied.

Commandant Middendorp had het gisteren tegenover de Tweede Kamer over „eventualiteiten” – hij wilde daar in het openbaar niet al te veel over uitweiden.

Dan staan eenheden klaar om reddingsoperaties uit te voeren. Dan zal een zogeheten „extractiemissie” kunnen worden ingezet. Eén van de mogelijkheden waar de onderzoekers mee te maken kunnen krijgen, is een gijzelingsactie.