Poetin hard terechtgewezen

In het Rusland van Vladimir Poetin gaat macht boven recht. Wie daar nog aan twijfelde, werd gisteren uit de droom geholpen door de uitspraak van het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag over de manier waarop de Russische oliemaatschappij Yukos in het vorige decennium om zeep is geholpen. Dat is op „doortrapte en berekenende manier” gebeurd, luidt het unanieme oordeel van de drie rechters – van wie er overigens één door Rusland is benoemd.

De Russische regering heeft Yukos indertijd aangepakt met politieke motieven, aldus het Hof. Doel was om topman Michael Chodorkovski, die politieke ambities zou hebben, de voet dwars te zetten. En het grootste oliebedrijf van Rusland werd niet ontmanteld om ontdoken belastingen alsnog te kunnen innen, zoals de officiële lijn was, maar uit „het verlangen van de staat om de waardevolste bezittingen van Yukos te bemachtigen”.

Moskou heeft al laten weten alles te zullen doen om de uitspraak aan te vechten. Ook als dat nergens toe leidt, is het maar de vraag of Rusland het enorme bedrag ooit zal betalen. De voormalige aandeelhouders van Yukos zijn nu wel in het gelijk gesteld, maar ze zijn voorlopig nog geen cent rijker.

Toch is het vernietigende oordeel van historische betekenis, en niet alleen vanwege de ongekend hoge schadevergoeding van 50 miljard dollar (37 miljard euro) die Rusland moet betalen. Het oordeel van het hof ontleent zijn grote betekenis ook aan wat het zegt over de manier waarop de staat in Rusland functioneert. Poetin wilde destijds de oligarchen hun plaats wijzen, mannen als Chodorkovski die in korte tijd met veelal dubieuze middelen sterk greep hadden gekregen op delen van het bedrijfsleven die vroeger van de staat waren geweest. De zaak-Yukos laat zien hoe hardhandig, en met welke minachting voor het recht, Poetin en de zijnen daarbij te werk gingen.

De verwevenheid van politieke en economische belangen in Rusland is groot. Dat maakt het voor ondernemers en investeerders extra moeilijk om zaken te doen in Rusland. De uitspraak van het Hof van Arbitrage bevestigt de ergste vermoedens op dit gebied.

De huidige crisis in de relatie tussen Rusland en het Westen, over de Russische inmenging in Oekraïne, maakt de politieke betekenis van deze zaak nog groter dan ze op zichzelf al is. Het oordeel van het Hof kwam uitgerekend naar buiten op een moment dat de Verenigde Staten en de Europese Unie bezig zijn hun sancties tegen Rusland aan te scherpen. Als Poetin de uitspraak aangrijpt om zich nog verder af te keren van het Westen, bewijst hij daarmee de economie en de rechtsstaat in zijn land een slechte dienst.