Er is gebluft, maar wat gaan we wél doen?

Rutte gaf alleen de schijn van hard optreden rond de ramp in Oekraïne. Rusland zou militairen daar nooit toestaan, zegt militair historicus Julian Lindley-French.

Geloof niet dat het kabinet oprecht dacht dat het een robuuste militaire missie naar het oosten van Oekraïne kon sturen. De woorden van premier Rutte van hoop („send in the marines”) en vervolgens teleurstelling („niet realistisch”) waren „allemaal voor de bühne”, zegt Julian Lindley-French. „Na de tragedie met de MH17 wordt er in Nederland geroepen om stevig ingrijpen, dus dan geeft de premier de schijn van optreden. Dat is allemaal pr, terwijl natuurlijk niemand ook maar een seconde serieus heeft gedacht dat Poetin zo’n missie in betwist gebied vlak bij de Russische grens zou toestaan.”

Lindley-French is een Britse militair deskundige die al jaren in Nederland woont. Hij loopt lang genoeg mee om te zien wanneer politieke leiders serieus willen ingrijpen en wanneer ze doen aan „window dressing” – een kracht etaleren die ze helemaal niet hebben.

Maar hoewel hij niet onder de indruk is van de manier waarop door Nederlandse politici de afgelopen dagen is gebluft over militair ingrijpen, wacht hij met belangstelling af wat op langere termijn de strategische en militaire consequenties zijn van het neerhalen van de MH17.

Kiezen tussen VS en Duitsland

Volgens Lindley-French moet Nederland nu een fundamentele keuze maken. Zoekt het militair weer de aansluiting bij het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten of loopt het mee met Duitsland? „Traditioneel schaarde Nederland zichzelf in militair opzicht in het Angelsaksische kamp, terwijl de voornaamste handel met de Duitsers is. Meestal volgt het defensiebeleid de economische belangen. Dat zou betekenen dat Nederland zich, net als Duitsland, zeer terughoudend opstelt.”

„Strategische beslissingen worden echter niet alleen door lange processen maar ook door plotselinge shock bepaald.” Nu Nederland in één klap in het middelpunt van het nieuwe conflict tussen Oost en West gesmeten is, kunnen de ambities die de afgelopen decennia zijn wegbezuinigd weer terugkomen, denkt de Brit.

Deze zomer moet het kabinet weer om tafel met oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP over de begroting. Er is al afgesproken dat er extra geld wordt vrijgemaakt voor Defensie. Vóór het neerschieten van het passagiersvliegtuig werd gesproken over zo’n 100 miljoen euro meer. Lindley-French: „Die kleine verhoging is meer een correctie voor de afgelopen jaren, waarin de krijgsmacht moest vaststellen dat zo ver bezuinigd was dat niet meer aan verplichtingen naar bondgenoten kon worden voldaan. Er is een beetje extra geld gevonden om de lopende activiteiten te ondersteunen, niet voor een grote strategische verandering.”

Defensie is makkelijk slachtoffer

Hoewel een strategische visie volgens hem nooit gebaseerd moet worden op de laatste opiniepeiling, kan juist de roep uit de maatschappij om de krijgsmacht in te zetten wel een kentering teweeg brengen. „In tijden van bezuiniging is defensie een makkelijk slachtoffer, zeker omdat de publieke opinie negatief was over Irak en Afghanistan. Maar nu zie je dat politici ook kwetsbaar worden voor de beschuldiging dat ze de krijgsmacht hebben ondergraven.”

Natuurlijk had een ruimer Nederlands defensiebudget het neerhalen van het vliegtuig niet kunnen voorkomen, maar Lindley-French ziet wel een verband. „Wij [in het Westen, red.] hebben de condities waaronder het kon worden neergeschoten zelf gecreëerd. Vroeger had Rusland nooit gewaagd zich zo in Oekraïne te mengen. Onze zwakke houding ten opzichte van defensie maakt dat opkomende, of heropkomende, machten ons niet serieus nemen. Op dit moment betaalt Rusland geen enkele prijs voor haar acties.”

Hij doelt daarmee niet alleen op een militaire prijs, maar ook op de economische sancties waarover binnen Europa maar geen consensus bereikt wordt.

„Ik hoop dat het omslagpunt bereikt is, maar ik zie nog niet dat MH17 dat heeft veroorzaakt. Terecht ligt de focus nu op het terughalen van de lichamen. Zodra dat gebeurt, verdwijnt Oekraïne weer van de voorpagina en is het de vraag of de schok genoeg teweeg heeft gebracht.”