Dat bedrijf móést gewoon onderuit

Het Hof van Arbitrage zinspeelt erop dat president Poetin direct betrokken was bij de „doortrapte” ontmanteling van oliereus Yukos.

Topman Tim Osborne (rechts) van voormalig Yukos-aandeelhouder GML en zijn advocaat. Foto rechts:Michaïl Chodorkovski in Berlijn, vorig jaar december na zijn vrijlating uit de Russische gevangenis. Foto’s Reuters, AFP

De ontmanteling van de Russische oliegigant Yukos was wel degelijk politiek gemotiveerd. „De hele gang van zaken rond het faillissement van Yukos was niet gericht op het innen van belastinggeld, maar vormde – zoals eisers terecht stellen – het laatste bedrijf in de vernietiging van het bedrijf door de Russische Federatie en de onteigening van de bezittingen ten behoeve van de Russische overheid en de staatsbedrijven Rosneft en Gazprom.”

Met die uitspraak hebben de drie rechters van het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag afstand genomen van een eerdere uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens . Het Europese Hof oordeelde dat er weliswaar van alles mis was met de vervolging en veroordeling van Yukos-baas Michaïl Chodorkovski in 2003 en daarna, maar dat de processen tegen de oligarch en Yukos niet gezien kunnen worden als een politiek proces.

Gisteren bepaalde het Hof van Arbitrage dat Rusland een vergoeding moet betalen van 50 miljard dollar, ruim 37 miljard euro, aan drie voormalige aandeelhouders van Yukos. Chodorkovski zelf zal er niet van profiteren: hij heeft zijn belang in Yukos vlak voor zijn arrestatie overgedaan aan zijn compagnon Leonid Nezvlin, die sindsdien in Israël verblijft. Overigens zal het Europees Hof deze week ook nog een bedrag bekendmaken dat als ‘genoegdoening’ in de Yukos-zaak moet worden uitgekeerd.

Centraal in de uitspraak van het Hof van Arbitrage staat de veiling van productiebedrijf Yuganskneftegaz (YNG). Nadat de Russische overheid Yukos in 2004 met een enorme belastingschuld had opgezadeld, werd YNG, een van de belangrijkste bedrijfsonderdelen, geveild.

„Schimmige deal”

De arbiters laken de manier waarop YNG vervolgens in handen kwam van staatsoliebedrijf Rosneft, geleid wordt door Poetin-vertrouweling Igor Setsjin. „YNG is opgekocht door de Baikal Finance Group, die officieel gevestigd was in een bar in de stad Tver”, aldus de uitspraak. „Het bedrijf was twee weken voor de veiling opgericht. Hoewel het slechts 359 dollar op de rekening had staan, slaagde het er toch in om het onderpand van 1,7 miljard dollar beschikbaar te stellen die nodig was om aan de veiling mee te doen. Na de veiling nam staatsbedrijf Rosneft YNG over van de Baikal Groep.” Het Hof in Den Haag noemt de deal „schimmig” en stelt dat de Baikal Groep uitsluitend was opgericht om het productiebedrijf in handen van Rosneft te brengen. De arbiters noemen dit een „doortrapte en berekenende onteigening”.

Tijdwinst voor Rusland

De arbiters zinspelen op directe betrokkenheid van president Poetin, die toen net aan zijn tweede termijn als president was begonnen. Zo wijzen ze op een opmerking van Poetin in februari 2003 tijdens een bijeenkomst van industriële ondernemers, waar ook de toen nog niet gearresteerde Chodorkovski aanwezig was. „Met een kennelijk vooruitziende blik maakte Poetin daar de volgende opmerking: ‘Sommige zaken spreken voor zich. Rosneft is een staatsbedrijf maar heeft onvoldoende (olie)reserves en moet daar wat aan doen, andere oliebedrijven zoals Yukos daarentegen hebben een overschot aan reserves’.”

Hoe opmerkelijk de uitspraak van het Hof van Arbitrage ook is, de kans is uiterst gering dat de Russische overheid met 50 miljard dollar over de brug komt. Ook al is Rusland al ruim honderd jaar lid van het Hof, en heeft het een van de arbiters zelf kunnen aanwijzen. En ook al baseert het Hof zich op het Energie Charter – dat buitenlandse investeringen in olie- en gasproductie beschermt – waarvan Rusland medeondertekenaar was.

Minister Lavrov van Buitenlandse Zaken zei gisteren dat Rusland alles zal doen om de uitspraak aan te vechten. Beroep is niet mogelijk, maar Moskou zal alles uit de kast trekken om aan te tonen dat het Hof zijn werk niet goed heeft gedaan. Veel kans van slagen heeft dit traject niet. De arbiters gelden internationaal tot de beste en hebben bijna tien jaar aan de zaak gewerkt. Maar het levert Rusland tijdwinst op.

Beslaglegging

Aan de kant van de eisers werd gisteren gespeculeerd over mogelijk beslaglegging op Russisch eigendom in het buitenland. „De eerste horde is genomen, nu gaat het erom naleving van de uitspraak af te dwingen”, aldus Tim Osborne, de baas van voormalig Yukos-aandeelhouder Group Menatep, de belangrijkste eiser. Leonid Nevzlin, die het grootste deel van de 50 miljard dollar zou opstrijken, zei tegen radiostation Echo Moskvy dat de aandeelhouders inderdaad beslag laten leggen op Russische bezittingen.

Onduidelijk is nog wat de consequenties zullen zijn voor staatsbedrijven als Rosneft en Gazprom, die expliciet in de uitspraak genoemd worden. Rosneft verwacht geen gevolgen, zo liet het bedrijf gisteren weten. Maar het Britse BP, dat een belang van 20 procent heeft in Rosneft, zal er niet gerust op zijn. Net zomin als andere grote internationale energiebedrijven die nauw met de olie- en gasindustrie van Rusland verbonden zijn.