Column

Verantwoord zaken doen na de vliegramp?

Bijna dagelijks kom ik langs het kantoor van South Stream BV, het bedrijf dat Russisch gas rechtstreeks van de bron naar Zuid-Europa wil transporteren. Energising Europe staat op het naambordje. Voormalig directeur Marcel Kramer van de Nederlandse Gasunie is er nog een blauwe maandag de baas geweest. De South Stream BV zit gewoon aan de Zuid-as in Amsterdam.

Als ik verder de stad in fiets in de richting van het centrum kom ik langs het oude kantoor van theaterbedrijf Stage Company van Joop van den Ende. Gazprom International, zeg maar: het ministerie van Buitenlandse Zaken van gasbedrijf Gazprom, schijnt de nieuwe huurder te zijn. In Gazprom heeft de Russische staat de meerderheid van de aandelen. Gazprom bezit weer de helft van South Stream. Zij zijn hier geen brievenbusmaatschappijtjes. Dit zijn echte hoofdkantoren, de categorie bedrijven waarvan Nederland er graag meer wil hebben.

Gas. Olie. Economische afhankelijkheid. Russische bedrijven. MH17: 298 doden, onder wie 194 Nederlanders.

Kijk naar Nederland met de ogen van de energiewereld en je ziet een indrukwekkend netwerk van buizen, pijplijnen, industriële complexen, handelscentra, economische belangen, gaskongsi’s en staatsmacht.

Nederland is een doorvoerhaven. Letterlijk. Schiphol, de luchthaven. Rotterdam, de zeehaven. Rotterdam werkt als magneet op containervervoer, waar Chinese bedrijven (zoals Hutchison Whampoa) nu de leidende partijen zijn. Russische bedrijven expanderen in de handel in olieproducten. En om het belang van de haven op geopolitieke schaal te onderstrepen: drie Nederlandse objecten zijn voor de VS van vitaal nationaal belang. Dat zijn twee datalijnen én de Rotterdamse haven. Dat bleek een paar jaar geleden uit onthulde Amerikaanse documenten (WikiLeaks). Rotterdam is van oudsher de bestemming van Amerikaans investeringskapitaal uit de oliesector, maar is ook een thuishaven van ‘onze’ Shell: Moerdijk en Pernis.

Nederland werkt naast Schiphol en Rotterdam aan een derde doorvoerhaven: de zogeheten gasrotonde. Als ons aardgas op is, wil Nederland de infrastructuur gebruiken om gas van oost (Rusland) naar west en van noord (Noorwegen) naar zuid te transporteren. Vandaar investeringen en samenwerking met de Russen, in de Nord Stream pijpleiding, die gas van de bron rechtstreeks naar Duitsland en verder transporteert. Ook daar is Gazprom onze partner.

Hoe reageert het Nederlandse bedrijfsleven op de ramp van MH17? Dat zwijgt. Wat doet Shell? De multinational is de grootste, half-Nederlandse investeerder in Rusland. Half-Nederlands, want officieel is Shell een Britse vennootschap, maar wel met hoofdkantoren in Londen en Den Haag. De NAM, een deelneming van Shell, pompt voor ons Gronings gas uit de grond. Eind vorig jaar dekte Shell het exploitatieverlies bij het optreden van het Koninklijk Concertgebouworkest in Moskou als sluitstuk van het Ruslandjaar. En nu?

Heineken, eerder dit jaar nog gastheer toen president Poetin daar op de Winterspelen in Sotsji een biertje dronk met koning en koningin? Zwijgt.

Het bedrijfsleven pronkt graag met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wil milieubewust zijn. Groen bezig is goed bezig. Tegen kinderarbeid. Leve het hergebruik van grondstoffen. Staat pal voor goed werkgeverschap.

Ja, best belangrijk, maar wie als bedrijf, als corporate citizen, verwachtingen wekt over betrokken burgerschap, zal dat ook inhoud moeten geven. Daar zie ik niks van.