Libië valt in chaos uiteen

De Libische leider Gaddafi is bijna drie jaar geleden verdreven en gedood, maar de toestand in Libië is zo gevaarlijk en chaotisch dat het land uiteen dreigt te vallen, de staat amper nog functioneert en buitenlandse diplomaten een goed heenkomen zoeken. De staf van de Amerikaanse ambassade vertrok zaterdagochtend voor dag en dauw in colonne naar de grens met Tunesië, vanuit de lucht beschermd door oorlogsvliegtuigen. Die pijnlijke aftocht moest over de weg gebeuren, omdat het vliegveld van de hoofdstad Tripoli inzet is van felle gevechten tussen zwaar bewapende milities. Ook in woonwijken leveren de groepen strijd op leven en dood.

De Verenigde Naties hebben hun personeel al eerder uit veiligheidsoverwegingen teruggetrokken. Net als enkele andere Europese landen, heeft Nederland gisteren zijn burgers in Libië dringend opgeroepen het land te verlaten.

Dat de opstand tegen Gaddafi op zo’n chaos is uitgelopen, is in de eerste plaats voor de Libiërs zelf een hard gelag en een bittere teleurstelling. Ook hier heeft de ‘Arabische Lente’ niet gebracht wat ervan werd gehoopt. De tiran is weg, maar er is geen regime voor in de plaats gekomen dat in staat is het land bijeen te houden en op orde te brengen. Er is geen veiligheid, er is geen functionerende democratie, er is geen zicht op verbetering van de situatie.

Voor de buurlanden is de desintegratie van Libië een steeds grotere reden tot zorg. Al tijdens de opstand in 2011 vonden grote hoeveelheden wapens uit geplunderde opslagplaatsen van Gaddafi’s troepen hun weg over de grenzen. Toen de opstandelingen Gaddafi met luchtsteun van de NAVO ten val hadden gebracht, verdwenen veel strijders die hem hadden gesteund ook naar de buurlanden – wat sterk heeft bijgedragen aan de destabilisering van Mali. En nu de zwakke Libische regering de greep op de situatie vrijwel is kwijtgeraakt, is er reden voor nieuwe ongerustheid in de regio dat het geweld kan overslaan en extremistische groepen er hun voordeel mee doen.

Voor de landen die betrokken waren bij de militaire interventie van de NAVO, in 2011, is steeds moeilijker vol te houden dat deze operatie een succes was. Het bondgenootschap handelde op basis van een resolutie van de VN-Veiligheidsraad, met als doel de Libische burgers te beschermen. Weliswaar is destijds de opmars van Gaddafi’s troepen naar de stad Benghazi, hart van de opstand, tot staan gebracht, waardoor de Libische leider zijn dreigement niet kon waarmaken om daar van huis tot huis te gaan om zijn vijanden te vernietigen. Maar in de nasleep van de omwenteling bleek dat de de Libiërs zonder substantiële hulp van buiten niet in staat waren om de ontketende gevaren te bezweren.