KLM wist van niets – maar waarom wist KLM van niets?

De KLM wist van niets. Niet dat vlucht MH17 /KL4103 op 17 juli jl. van Schiphol naar Kuala Lumpur over een gebied in Oekraïne zou vliegen dat door andere luchtvaartmaatschappijen als potentieel gevaarlijk werd beschouwd. Een gebied, in het oosten van dat land, waarvoor de NAVO had gewaarschuwd: rebellen beschikken er over een systeem dat luchtdoelraketten tot grote hoogte kan afschieten.

Het was voor de Oekraïense autoriteiten reden om het luchtruim boven dat gebied tot 9.700 meter voor gesloten te verklaren. Dat was niet hoog genoeg, weten we nu. Op 17 juli werd vlucht MH17 / KL4103, een Boeing van Malaysia Airlines, neergehaald. Alle 298 inzittenden kwamen om. Onder wie degenen die hun vlucht bij KLM hadden geboekt.

KLM had gewaarschuwd moeten zijn, maar werd het naar eigen zeggen niet. Wie had het luchtvaartbedrijf moeten alarmeren? Uit een artikel in deze krant afgelopen zaterdag bleek dat dát onduidelijk is. Overheidsinstanties wezen naar elkaar, zagen het niet als hun taak of hulden zich, gevraagd om een toelichting, in stilzwijgen.

In 2011 verscheen namens het (toenmalige) kabinet en onder verantwoordelijkheid van staatssecretaris Atsma (CDA) een beleidsagenda over de luchtvaartveiligheid voor de periode tot en met 2015. „Veiligheid vergt een integrale aanpak: over grenzen heen en rekening houdend met bedreigingen van buitenaf”, staat daarin. Nederland loopt hiermee al voorop, zo gaat het verder, en dankzij de goede voornemens zal dat vast nog beter worden. Alleen: niets over een alarmeringssysteem voor luchtvaartmaatschappijen wanneer gebieden te gevaarlijk lijken om er overheen te vliegen.

Wel ging de Inspectie Verkeer en Waterstaat, de ambtelijke afdeling die ook over luchtvaart ging, begin 2012 samen met de Inspectie van het (vroegere) ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Dat werd efficiënter geacht.

De primaire aandacht van het kabinet en de Tweede Kamer gaat op het ogenblik terecht naar de overbrenging van de laatste slachtoffers van de vliegramp uit Oost-Oekraïne naar Nederland. Een hels karwei lijkt dat, als gevolg van de oorlogssituatie waarin dit gebied zich bevindt. Maar intussen liggen er voor politiek Den Haag ook deze vragen voor: waarom wist KLM van niets? Lag dat soms aan de luchtvaartmaatschappij zelf? Of is er sprake van een structurele tekortkoming van instanties die van elkaar niet of onvoldoende weten wie wat doet? Het zijn dringende vragen. De wereld kent veel onveilige gebieden die voor de luchtvaart en zijn passagiers riskant kunnen zijn. Goede en tijdige informatie daarover is wel het minste wat van de overheid mag worden verwacht.