En de Russische beurs dook in het rood

Diplomaten onderhandelen morgen over een Europees verbod op het kopen van aandelen en obligaties van Russische banken.Een omstreden strafmaatregel.

Het is een bijzonder omstreden strafmaatregel. Maar als hij er komt, zou die Rusland in het hart raken.

De Europese Unie overweegt om een algeheel verbod in te stellen voor „Europese personen” om aandelen en obligaties van Russische banken te kopen. Dit naar aanleiding van het neerhalen van vlucht MH17. Vorige week lekte een memo uit waarin deze sanctie – naast een reeks andere – werd besproken. Mogelijk dat Europese diplomaten in Brussel morgen al een besluit nemen over een dergelijke ingrijpende maatregel.

Zo’n verbod zou een klap zijn voor de Russische economie. Het geld dat Russische banken ophalen met aandelen en obligaties in het buitenland wordt gebruikt om uit te lenen aan Russische bedrijven. Met dergelijke sancties wordt dus de brandstofkraan voor de economie dichtgedraaid. Die economie stond er toch al niet rooskleurig voor. Vorig jaar groeide de Russische economie met 1,3 procent, tegenover 3,4 procent in 2012. Dat was de laagste groei sinds 2009.

De EU stelt in het memo dat „het beperken van de toegang tot de kapitaalmarkten […] het voor Russische financiële instellingen duurder zal maken om geld te lenen. En daarmee wordt het voor hen dus lastiger om de economie te financieren.”

Ook zal het tot onzekerheid leiden op de markten. „Dat zal gevolgen hebben voor bedrijven en de kapitaalvlucht versnellen.” De Russische markt reageerde meteen al verschrikt: verzekeraars verhoogden hun prijzen voor het verzekeren van Russische staatsschuld tegen wanbetaling.

De belangrijkste Russische beursgraadmeter, de MICEX-index, dook vrijdag in het rood.

Veel obligaties uit EU-landen

Hoe afhankelijk Russische banken zijn van buitenlandse financiering blijkt uit een ‘impactanalyse’ die de EU bij het memo heeft gevoegd. Tussen 2004 en 2012 haalden Russische banken 16,4 miljard dollar (12,2 miljard euro) op met aandelenuitzettingen in Europa. In 2013 kwam bijna de helft van al het geld dat werd opgehaald via obligaties uit EU-landen.

Alternatieven heeft Rusland steeds minder. Buitenlandse banken trekken zich sinds de crisis in Oekraïne terug uit Rusland. In de eerste helft van dit jaar leenden zij 7,9 miljard dollar uit aan Russische bedrijven. Een jaar daarvoor was dat nog 25 miljard. Voor Russische banken is het altijd moeilijk geweest om spaargeld van burgers aan te trekken en dat uit te lenen aan bedrijven. Veel Russen staat de financiële crisis van de jaren negentig nog helder op het netvlies, waarbij hun spaargeld verdampte. Veel Russisch spaargeld staat nu in het buitenland, bijvoorbeeld op Cyprus.

Uiteindelijk zullen Russische banken bij de Staat moeten aankloppen, wat druk zal zetten op de overheidsfinanciën. Maar dat is ook precies de bedoeling. „Deze sancties zullen bedrijven dwingen om financiering te zoeken bij de overheid als noodoplossing. Dat zal de staatsbegroting verder onder druk zetten”, aldus de EU.

De EU gaat nog niet zo ver om de geldkraan voor de Russische overheid zelf dicht te draaien. Europeanen mogen nog wel Russische staatsobligaties kopen. De reden daarvoor is dat de EU bang is dat Rusland dan hard zal terugslaan. Rusland is een belangrijke opkoper van Europese staatsobligaties. De EU waarschuwt wel dat er bij volgende sanctieronden wel gekeken kan worden naar zulke stappen.

28 leiders moeten akkoord gaan

Cruciaal is dat de sancties er eerst nog moeten komen. Dat is een grote onzekerheid. Als EU-diplomaten eruit komen, moeten de plannen worden voorgelegd aan de regeringsleiders van de 28 EU-landen. Zij moeten unaniem instemmen. Meerdere lidstaten hebben zich terughoudend getoond over „sectorale” sancties, waarbij een hele industrie doelwit is. Er is maar een kleine harde kern van EU- landen die hier uitgesproken voor is.

Moskou voert ondertussen de druk op. De Russische ambassadeur in Londen zei vorige week dat „sectorale sancties zomaar eens het eindspel in de huidige internationale politieke crisis in kunnen zetten.”