Dit had ook Obama kunnen zeggen

Republikein Paul Ryan baart opzien met vooruitstrevend plan om de ‘diepe armoede’ in de VS aan te pakken.

Een gezin in Owsley County, Kentucky, waar 41,5 procent van de inwoners onder de armoedegrens leeft. Foto Getty Images

De armste Amerikanen zijn te vinden in de indianenreservaten in Arizona en de sociale woningen in New York. Ook in Market Street in San Francisco en de randen van small town America leven miljoenen Amerikanen die niet aan de ‘diepe armoede’ kunnen ontsnappen.

De term deep poverty is sinds afgelopen voorjaar een begrip geworden. De begrotingscommissie van het Huis van Afgevaardigden kwam toen met een alarmerend rapport. Meer dan 6 procent van de bevolking kampt met diepe armoede, aldus de commissie onder leiding van de Republikein Paul Ryan.

Ruim vier maanden later zoekt Ryan opnieuw de schijnwerpers. Na zijn analyse en diagnose („het is erg”) komt hij nu met ideeën om de ernstige armoede te bestrijden. Het zijn, volgens The Washington Post, ideeën waar zelf progressieven naar dienen te kijken. Zijn blauwdruk heeft de afgelopen dagen veel aandacht getrokken, omdat het creatief denken door een conservatief boegbeeld verraadt. Ryans suggesties worden verwelkomd als een serieuze poging om iets te doen aan het beschamende probleem.

Oorlog tegen armoe mislukt

Anders dan veel Republikeinen bepleit Ryan geen verlaging van de sociale zekerheid. De steun aan arme burgers is in de VS al beperkt, vergeleken met Europese landen. Ryan beschouwt een goed functionerend sociaal vangnet als een cruciaal onderdeel van een gezonde economie. Juist in dat ‘goed functionerend’ zit de angel.

De vijftig jaar oude ‘oorlog tegen armoede’, waarbij een enorme overheidsbureaucratie geld onder de laagste inkomens verdeelt, is volgens Ryan mislukt. Het percentage van de bevolking dat 50 procent onder de armoedegrens van 11.600 dollar zit – dus: een jaarinkomen van 4318 euro – is met meer dan 6 procent al jaren structureel hoog. Dat is de diepe armoede. Maar ook het aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft is ondanks de economische groei hoog en stabiel: 15 procent, bijna 48 miljoen mensen.

In zijn rapport Expanding Opportunity in America noemt Ryan mogelijkheden om arme Amerikanen uit de ellende te trekken. De nood is het hoogst en hardnekkigst onder werklozen. Steun bij het vinden van een baan is veruit de meest effectieve vorm van armoedebestrijding, vindt Ryan – wat door onderzoek wordt onderschreven. Daarom moet volgens hem de verwarrende hoeveelheid, traag werkende hulpfondsen en -programma’s worden gestroomlijnd.

Ryan betoogt dat de reusachtige federale overheid helemaal niet geschikt is om de armoede aan te pakken. Het versturen van cheques en betaalpassen is één ding maar, zoals de conservatieve commentator Reihan Salam schreef: „Geld van de overheid krijgen maakt je niet echt minder arm.”

In plaats daarvan wil Ryan grote bedragen beschikbaar stellen aan de staten. Maatschappelijk werkers zouden op regionaal niveau op specifieke gevallen van diepe armoede gezet moeten worden. Goed geïnformeerde, toegewijde hulpverleners zouden kunnen beoordelen wat noodlijdende mensen precies nodig hebben: cash en voedselhulp om te overleven, steun om een auto te laten repareren, of een opleiding. Om in aanmerking voor steun te komen, zou er een ‘plan voor economische onafhankelijkheid’ moeten komen, in samenwerking met de hulpverleners.

Minder lange gevangenisstraffen

Critici vrezen dat Ryan, net als andere Republikeinen, de schuld voor armoede bij ‘karakter’ legt – armoede als keuze. Als armen harder zouden werken, zouden ze niet arm zijn. Als ze een levenscoach zouden krijgen, zou alles goed komen.

Commentator Salam spreekt die karikatuur tegen. Net als Ryan betoogt hij dat niet twee gevallen van armoede hetzelfde zijn. De oorzaken van de nood zijn uiteenlopend. Een eenduidige aanpak is dus niet logisch of effectief, een op iemand persoonlijk toegesneden vorm van steun wel.

Ryan stelt ook voor de belastingteruggave voor armen zonder kinderen te verhogen. Want veel belastingmaatregelen zijn uitsluitend gericht op gezinnen.

Hij wil bovendien af van de lange gevangenisstraffen; veel mannen zitten te lang vast voor niet-gewelddadige criminaliteit en komen nauwelijks meer aan werk. Het groeiende oerwoud aan vergunningen voor wie een eigen zaak wil beginnen, staat ondernemerschap in de weg, aldus Ryan.

Progressieve politici hoeven niet van Ryan te houden, schrijft The Washington Post. Maar ze kunnen volgens de krant met hem samenwerken op basis van dit plan. „Zou dat niet wat zijn voor Washington?”