Poetins jihad (orthodoxe versie)

Europa reageert afgemeten op de vliegramp: Rusland kreeg nog één ultimatum. Vóór de Europese ministers van Buitenlandse Zaken erover vergaderden, dinsdag, zei een Franse diplomaat: „Ik weet niet hoever we gaan met sancties, we laten het van Nederland afhangen.” Minister Timmermans pushte niet voor keiharde sancties, maar was volgens getuigen erg geëmotioneerd. Dat radicaliseerde voorstanders van de harde lijn.

Dit is het moment om tot tien te tellen. Niets is makkelijker dan, gestuwd door emoties van een land in rouw, de Amerikanen te volgen. Die hebben hele Russische industrietakken in de ban gedaan en willen dat Europa meedoet. Ze pleiten ook voor meer westerse troepen aan de grenzen met Rusland en meer militaire samenwerking met Oekraïne en Georgië. Maar weten zij wel wat voor figuur zij voor zich hebben in het Kremlin?

President Poetin wordt door één ding gedreven: haat tegen het Westen. Hij vindt Amerikanen en Europeanen verdorven. Hij walgt van alles waarvoor het Westen zegt te staan – scheiding kerk-staat, internationale verdragen, antimilitarisme, feminisme, een liberale houding jegens homo’s. Dat heeft hij gemeen met de nieuwe kalief in Irak, strijders van Isis en militieleiders van Libië tot Nigeria – de hele vijandelijke kraag om Europa. Poetin zit, net als zij, vol wrok tegen westerse interventies onder ‘humanitair’ label in Irak, Afghanistan, Libië of Mali. Dit sentiment komt voort uit diepe vernedering.

Volgens de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev, die veel schrijft over het ‘nieuwe’ Rusland, heeft Europa geen idee hoe diep dit gaat en hoe gevaarlijk het is. We raken in een oorlog verwikkeld zonder het te beseffen. Geconfronteerd met Poetins gedrag „zoeken wij als de spreekwoordelijke dronkaard onze sleutels onder een lantaarnpaal, omdat daar tenminste licht is”. Maar onze verlichte instrumenten (sancties, waarnemers) hebben geen vat op Poetin. Economisch en militair is hij zwak. Hij speelt een nieuw spel waarbij hij alle initiatief neemt. Het Westen reageert. Dit is wat hij wil: het was decennialang omgekeerd. Onze respons geeft hem munitie om verder te gaan met zijn jihad (orthodoxe versie).

Europa wrijft zich verbaasd de ogen uit. De Amerikanen schieten in de vertrouwde supermachtreflex. Door het even irrationele Oekraïne militair te helpen, politieagenten naar Oost-Oekraïne te willen sturen en NAVO-materieel naar Polen, nemen ze Poetins handschoen op. Bondskanselier Kohl beloofde president Gorbatsjov bij de Duitse eenwording dat de NAVO voormalige Warschaupact-landen niet zou inlijven (behalve Oost-Duitsland). Die mondelinge toezegging, klaagt Poetin, was niets waard: heel Oost-Europa werd meteen NAVO-lid. Je kunt zeggen: dit was niet offensief, Poetin moet dat accepteren. Maar dat doet hij niet. Integendeel, hij ziet achter elke boom een NAVO-tank.

Later werd de NAVO ‘peacekeeper’. Ze bombardeerde Servië, Ruslands Slavische broeders. Toen kwam de inval in Libië. Rusland werd daarbij bedrogen. Europa en Amerika verdedigen dit met moderne, rationele argumenten. Maar gekrenkte mensen denken anders. Het EU-handelsakkoord met Oekraïne deed bij Poetin alle stoppen doorslaan.

Om te weten what is next, moeten wij ons in zijn positie verplaatsen. Niet uit meegaandheid of handelsbetrekkingen, maar om te kunnen beoordelen of Europa deze oorlog wil. Zijn we er klaar voor? Kunnen we winnen? Helpt Obama ons? Voor Rusland Oost-Oekraïne binnenvalt, moeten Europese leiders een strategie bedenken. Sorry, maar Rusland is een kernmacht. Of deze oorlog zo koud wordt als de vorige, is met een onberekenbaar sujet in het Kremlin niet zo zeker.