KLM niet geïnformeerd over gevaar boven Oost-Oekraïne

Informatievoorziening over veilige routes gebrekkig

Luchtvaartmaatschappij KLM was niet op de hoogte van de aanwezigheid van geavanceerde raketsystemen in Oost-Oekraïne. Dat enkele andere maatschappijen het gebied al enige tijd meden, was de luchtvaartmaatschappij evenmin bekend. Dit zegt president-directeur Camiel Eurlings van KLM.

Vorige week donderdag werd een vliegtuig van Malaysia Airlines neergeschoten in Oost-Oekraïne, waarbij 298 mensen (194 Nederlanders) omkwamen. Een deel van de passagiers kocht tickets via KLM.

Uit onderzoek van deze krant blijkt dat in Nederland niemand weet wie de luchtvaartmaatschappij had moeten waarschuwen. In de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk waarschuwen luchtvaartautoriteiten hun vliegmaatschappijen al sinds april voor de risico’s van vliegen boven het gebied. In een speciaal bericht sprak de Amerikaanse luchtvaartautoriteit van een „potentieel gevaarlijke situatie” in Oekraïne voor passagiersvliegtuigen. Amerikaanse maatschappijen werd het daarom verboden om over drie verschillende delen van Oekraïne te vliegen.

Ook de NAVO waarschuwde hier publiekelijk voor, eind juni. Luitenant-kolonel Jay Janzen van de NAVO zegt: „Het was algemeen bekend dat een dozijn Oekraïense militaire vliegtuigen neergeschoten was in Oost-Oekraïne. Dus het gevaar was duidelijk.” Het overbrengen van deze informatie aan luchtvaartmaatschappijen noemt Janzen een „verantwoordelijkheid” van onder meer de „nationale luchtvaartautoriteit”.

In Nederland wijzen instanties naar elkaar. KLM zegt dat een vergelijkbare luchtvaartautoriteit is ondergebracht bij de Inspectie Leefomgeving en Transport, die op haar beurt naar de inlichtingendiensten verwijst. Maar de AIVD en terreurbestrijder NCTV zien het niet als hun wettelijke taak om actief informatie te achterhalen voor Nederlandse luchtvaartmaatschappijen in het buitenland. De MIVD wil niet reageren, het ministerie van Buitenlandse Zaken evenmin. „Dat is vertrouwelijk”, zegt een woordvoerder.

President-directeur Eurlings van KLM: „Mij was geen informatie bekend van maatschappijen die zich anders zijn gaan gedragen. Het was gewoon een veilig verklaarde route. Het beeld was dat je op tien kilometer hoogte veilig zou zijn, dat blijkt dus niet zo met dit soort gesofisticeerde raketinstallaties.” Een woordvoerder van KLM: „Als we aanwijzingen hadden gekregen dat het gebied onveilig was, dan hadden we er niet gevlogen.”

Wereldwijd pleiten instanties voor een betere en betrouwbare informatievoorziening aan luchtvaartmaatschappijen, door overheden.

Commercieel directeur Hugh Dunleavy van Malaysia Airlines stelt vandaag in deze krant dat het neerhalen van MH17 duidelijk maakt dat luchtvaartmaatschappijen niet langer kunnen vertrouwen op de informatie van bestaande organisaties.

Het luchtruim boven Oekraïne was goedgekeurd door de internationale luchtvaartorganisatie ICAO, het vluchtplan door de Europese luchtverkeersleiding Eurocontrol.

„Nog altijd gaan honderden vluchten per dag over delen van de wereld die algemeen als onveilig worden beschouwd, maar die de goedkeuring van de autoriteiten hebben”, stelt Dunleave. Hij noemt landen als Irak, Iran, Syrië en Afghanistan.

Luchtvaartmaatschappijen zouden niet – onafhankelijk van elkaar – moeten beslissen of vliegen boven instabiele regio’s veilig is. „We zijn bedrijven, geen inlichtingendiensten.”