Je bent jong en je leent wat

Steeds meer jongeren maken schulden. De economische crisis is één oorzaak van hun geldproblemen.Slechte financiële opvoeding speelt een rol.

foto Hollandse Hoogte

Het zijn echt niet alleen verwende types die te veel bellen of te veel uitgeven in de kroeg, zegt onderzoeker Pim van Heijst. Jonge mensen krijgen op uiteenlopende manieren met schulden te maken. „Er zijn ook jongeren die uit een gezin komen waar heel weinig is”, zegt hij. „Het geld dat ze verdienen, staan ze thuis af.”

En zo komen ze structureel niet rond.

Ook de perceptie van schulden loopt uiteen, zegt Van Heijst, die verbonden is aan de Hogeschool Utrecht en onderzoek deed naar jongeren en schulden. „Er zijn jonge mensen die buikpijn hebben van 500 euro die ze nog moeten betalen, en anderen die geen moment wakker liggen van een schuld van tienduizenden euro’s.”

De meeste problemen bij mbo’ers

Maar hoe divers de groep ook is: vast staat dat het aantal jongeren met problematische schulden toeneemt. Vorig jaar klopte 15 procent van de jongeren aan bij de schuldhulpverlening, blijkt uit cijfers van de Nederlandse Vereniging van Schuldhulpverlening en Sociaal Bankieren (NVVK). In 2007 was dat maar 7 procent.

De problematiek is het grootst bij leerlingen van het mbo, zegt onderzoeker Tamara Madern van het Nibud. Eén op de zes mbo’ers leent geld, bleek in 2011 uit een Nibud-onderzoek. De gemiddelde schuld is 1.256 euro. De belangrijkste oorzaak: het ‘breekpunt’ tussen thuis bij je ouders of verzorgers en op jezelf wonen, zegt Madern. Veel mbo’ers werken al tijdens hun studie, terwijl ze nog bij hun ouders wonen. „Ze hebben dan weinig vaste lasten, en dus veel geld over. Als ze eenmaal uit huis gaan, is het moeilijk om dat uitgavenpatroon aan te passen.”

Hoe komt het dat ernstige schuldenproblematiek toeneemt? Van Heijst ziet een oorzaak in de crisis. „Het is voor jonge mensen veel moeilijker geworden om een bijbaantje te vinden, terwijl ze vaak wel financiële verplichtingen aangaan.”

En de vaste lasten lopen gewoon door. Na je achttiende heb je je ouders niet meer nodig voor het afsluiten van een telefoonabonnement – en dat is een verplichting die één of zelfs twee jaar doorloopt. Daarnaast ben je na je achttiende verplicht om een zorgverzekering af te sluiten.

Schulden door boetes

Ook Tamara Madern denkt dat de crisis een rol speelt, al kan dat volgens haar nooit de enige factor zijn. „Het begint met een verkeerd uitgavenpatroon.” Bijna iedereen heeft wel eens een rekening te laat betaald, maar de meeste schulden escaleren als jongeren niet snappen hoe het systeem werkt, weet Pim van Heijst. Schulden worden vaak echt problematisch door boetes en deurwaarderskosten.

Als schulden zich blijven opstapelen is in zeldzame gevallen schuldsanering een oplossing. Vorig jaar kwamen 273 jongeren onder de 25 jaar in zo’n traject terecht, blijkt uit CBS-cijfers – iets meer dan 2 procent van het aantal door de rechter uitgesproken schuldsaneringen. Het is aan hem of haar om een verzoek om schuldsanering goed te keuren. Is dat het geval, dan wordt het drie jaar lang aflossen, zoveel als mogelijk is. Daarna wordt de restschuld kwijtgescholden.

Michiel Konijn werkt als schuldhulpverlener bij PuurZuid in Amsterdam. Op inloopspreekuren kunnen jongeren vragen stellen. Eerst proberen hulpverleners de situatie waarin jongeren zitten te stabiliseren, zegt Konijn, en oplossingen te vinden voor directe dreigingen als ontruiming. Dan volgen er schuldenregelingen en soms schuldsanering.

Dat laatste betekent in veel gevallen dat iemand van 50 euro per week moet leven. „Wat er uiteindelijk ook voor oplossing komt, het is hard werken”, zegt Konijn. „Je kunt bijvoorbeeld niet zomaar meer iedere vrijdag de kroeg in.”

Impolaire beslissingen nemen

Om te zorgen dat het niet zo ver komt is ‘financiële opvoeding’ erg belangrijk, zegt Madern (Nibud). Jongeren die thuis leren bewust met geld om te gaan kunnen dat later op eigen benen ook beter, is bekend uit onderzoek. In de praktijk betekent dat voor ouders: impopulaire beslissingen nemen. Kostgeld vragen, bijvoorbeeld.

Madern: „Ouders zeggen: ‘maar we hebben het geld helemaal niet nodig’. Daar gaat het niet om, het is de bedoeling dat jongeren leren omgaan met vaste lasten.” En Van Heijst sluit „tot verdriet” van zijn minderjarige dochter geen mobiel telefoonabonnement voor haar af. „Ik hou niet van de ondoorzichtigheid en van de zogenaamde gratis telefoons.”

Het is ook belangrijk te leren dat financiële fouten gevolgen hebben. Gaan jongeren ver over hun telefoonbundel, vang dat als ouder dan niet op, adviseert Madern. „Liever dat je een paar keer net uit de bocht vliegt als je jong bent, dan dat het echt flink misgaat op wat oudere leeftijd.”