Wie op de lijst staat, kan niks met zijn geld

Nederland is een geliefde bestemming voor Russisch geld. Door de uitbreiding van de Europese ‘zwarte lijst’ worden Russische geldstromen bevroren.

Bloemen, zuivel en tractoren. Als de Europese Unie echt stevige handelssancties aan Rusland zou opleggen vanwege het conflict in Oekraïne, dan krijgen Nederlandse exporteurs van die producten een klap. Het stilleggen van de import van Russisch gas zou nog veel grotere economische gevolgen hebben.

Maar een grote, minder zichtbare Nederlandse branche ondervindt nu al gevolgen van de sancties tegen Rusland: de trustsector. Trustkantoren beheren vennootschappen voor buitenlandse klanten die op die manier belastingen in hun eigen land kunnen ontwijken. Als die klanten op de zwarte lijst terechtkomen, mogen trustkantoren hen niet meer bedienen.

Nu al staan er 72 personen uit Rusland en Oekraïne op de sanctielijst van de Europese Unie. Die lijst zal verder uitgebreid worden, besloten de Europese ministers van Buitenlandse Zaken dinsdag. Welke personen en bedrijven erbij komen, wordt vandaag of morgen bekend.

Er zijn in Nederland zo’n 12.000 ‘bijzondere financiële instellingen’ gevestigd, ook wel brievenbus-bv’s genoemd. Jaarlijks stroomt er zo’n 4.000 miljard euro door zulke bv’s door Nederland, becijferde onderzoeksbureau SEO vorig jaar. Een duizelingwekkend bedrag – het Nederlandse bbp, wat we met elkaar in jaar produceren, is bijna zeven keer kleiner.

Het staat vast dat Nederland een geliefde bestemming is voor Russisch geld, maar welk aandeel van die 4.000 miljard uit Rusland komt, is onbekend. Wel zeker is dat Nederland het op één na populairste land is voor Russische investeringen in het buitenland, blijkt uit de laatste cijfers van de Russische Bank. Cyprus staat op nummer één, de Britse Maagdeneilanden op nummer drie.

In 2012 investeerde Rusland zo’n 48 miljard euro in Nederland. Het is aannemelijk dat het overgrote deel daarvan niet ‘echt’ in Nederland werd geïnvesteerd. Vaak gaat het met een round trip weer terug naar Rusland of een ander land. De Nederlandse draaischijf is bedoeld om te profiteren van de fiscale voordelen of, in sommige gevallen, om geld wit te wassen.

Rosneft en Gazprombank

Dat schuiven met geld door Nederland is voor mensen en bedrijven op de Europese zwarte lijst niet meer mogelijk. Sterker nog, als ze hier geld hebben geparkeerd, kunnen ze daar niet meer bij.

Op de huidige sanctielijst staat al een aantal Russen met bv’s in Nederland, zegt vice-voorzitter André Nagelmaker van Holland Quaestor, de branchevereniging van trustkantoren. Hoeveel weet hij niet. Wel verwacht hij dat dat onbekende aantal met de uitgebreide lijst significant zal toenemen. „Nu staan er bijna alleen individuen op, vooral uit de politiek”, zegt hij. „Ik verwacht dat de lijst straks meer bedrijven en mensen uit het bedrijfsleven telt.”

Nagelmaker vermoedt dat de nieuwe Europese lijst zal lijken op de sanctielijst van de Verenigde Staten. Dat land heeft minder economische banden met Rusland en is vanaf het begin van het conflict strenger geweest met sancties.

Op de Amerikaanse lijst staan al veel bekende bedrijven: olieconcern Rosneft, gasgigant Gazproms financiële instelling Gazprombank, aardgasproducent Novatek. Zulke grote bedrijven hebben ook brievenbusfirma’s in Nederland. Zo laat Rosneft een bv beheren door het grootste Nederlandse trustkantoor Intertrust, blijkt uit gegevens van de Kamer van Koophandel. Gazprombank is klant bij een ander groot kantoor, TMF.

Trustkantoren moeten wettelijk precies weten welke bedrijven en personen er schuilgaan achter de vennootschappen die ze beheren. Toezichthouder De Nederlandsche Bank weet dat ook. Als een van deze bedrijven of personen op de Europese lijst verschijnt, moeten trustkantoren hun bv direct bevriezen.

De vraag is of ze dat ook allemaal zullen doen. Eerder dit jaar bleek uit onderzoek van DNB dat klanten „waar een luchtje aan zit uiteindelijk in de trustbranche toch wel ergens terechtkunnen”.

Uitwijken naar Bermuda

De grootste trustkantoren zijn weinig open over de gevolgen die de sancties hebben voor hun business. Intertrust, de grootste, belt niet terug. Bij het tweede trustkantoor, TMF, is niemand beschikbaar voor commentaar. De directeur van trustkantoor Citco, Wim Langeveld, heeft „geen zin” om vragen te beantwoorden, zegt hij aan de telefoon.

De gevolgen voor de omzet van de trustsector zijn nog niet te becijferen, zegt Nagelmaker van Holland Quaestor. Nagelmaker is tevens directeur van SGG, het derde trustkantoor in Nederland. Zijn kantoor is „nog niet geraakt” door de sanctielijst, zegt hij.

Als Russen vrezen in de toekomst op de zwarte lijst terecht te kunnen komen, kunnen ze uitwijken naar vrijhavens als Zwitserland of Bermuda. „Als er nieuwe sancties worden aangekondigd, is het niet vreemd dat bepaalde Russen denken: laten we ons geld daar maar weghalen”, zegt de woordvoerder van DNB.

En als de trustkantoren een inschatting van de nieuwe Europese zwarte lijst kunnen maken op basis van de Amerikaanse, kunnen mensen dat ook.