Rutte erkent risico’s hulpmissie

Marechaussees gaan ongewapend naar Oekraïne. Rutte wil geen militaire missie zonder instemming Rusland.

Mensen leggen massaal bloemenbij de entree van de Korporaal van Oudheusdenkazerne in Hilversum waar de identificatie van de slachtoffers van de vliegramp van MH17 plaatsvindt. FOTO ANP

Er gaan militairen, maar het is geen militaire missie. Dat zei premier Mark Rutte vanochtend in de Tweede Kamer over de veertig marechaussees die vandaag naar het rampgebied van de MH17 in het oosten van Oekraïne worden gestuurd ter ondersteuning van het forensisch onderzoek. Zij gaan 23 onderzoekers helpen het gebied van 35 vierkante kilometer uit te kammen en alle remaining remains en bezittingen van de passagiers mee naar Nederland te nemen.

De marechaussees zullen „qua kleding geen enkele aanleiding geven tot provocatie” van de separatisten, zei Rutte vanmorgen. Ze zullen er dus waarschijnlijk niet in militair uniform rondlopen en zeker niet bewapend zijn: zelfs hun handwapen, een Glock-pistool, moeten ze thuislaten.

Ondertussen werkt het kabinet aan een mogelijkheid om „grotere militaire aanwezigheid” te bewerkstelligen – fase twee wordt dat genoemd. Maar daarvoor, legde Rutte uit, is medewerking nodig van de separatisten en Poetin. „Het is ondenkbaar dat wij op twintig kilometer afstand van de Russische grens zo’n tweede fase ingaan zonder dat we expliciet weten wat de Russen ervan vinden”, zei Rutte.

In reactie op de roep om zwaarder ingrijpen zei Rutte: „Ook ik denk wel eens: send in the marines. Maar we hebben te wegen wat daarvan de geopolitieke gevolgen zijn.”

Toestemming van Oekraïne is voor beide types missie geregeld, zei Rutte. Het Oekraïense leger heeft in een zone van 40 kilometer rond de rampplek een wapenstilstand afgekondigd. De separatisten vechten niet binnen 10 kilometer rond de brokstukken. Al is er volgens Rutte „formeel geen staakt-het-vuren”.

Minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) zei in Kiev dat zijn indruk is dat „nu eindelijk ook tot de separatisten is doorgedrongen dat het een kwestie is van medemenselijkheid om ervoor te zorgen dat alle menselijke resten geborgen en gerepatrieerd worden”. Hij zag ook het positieve effect van de VN-resolutie, maandag, over een onafhankelijk, internationaal onderzoek met ongehinderde toegang tot de rampplek. „De indruk is dat het sinds het aannemen van de resolutie makkelijker is om toegang te krijgen en dat men ook vanuit de separatisten eerder geneigd is om die toegang te faciliteren en zelfs te beveiligen.”

Toch maken militaire vakbonden zich zorgen over de veiligheid van de marechaussees die waarschijnlijk vanavond van Eindhoven naar Charkov vliegen. Tijdens hun werk op Schiphol zijn ze beter beschermd, bevestigt Skip Springer, secretaris van vakbond AFMP. „Het gebeurt vaker bij VN-missies, bijvoorbeeld in Soedan, dat marechaussees ongewapend zijn, maar dan is er force protection door andere militairen”, zegt hij.

De Nederlandse marechaussees worden vergezeld door bijna 200 Australische politieagenten. Vanochtend kondigde de Australische minister-president Tony Abbott aan dat sommigen van hen gewapend zullen zijn en er ook enkele militairen meegaan. Maar volgens Rutte komen de Nederlandse militairen voorlopig niet gewapend Oekraïne in. Dat Australië al militairen naar Europa stuurt is „in voorbereiding op fase twee”.

In afwachting daarvan kregen de militairen van de luchtmobiele brigade in Schaarsbergen te verstaan dat zij op de kazerne moeten blijven en hun vakanties moeten afzeggen. Volgens een woordvoerder van Defensie betekent dat niet dat zij per se naar Oekraïne zullen gaan. Het is ook nog mogelijk dat er andere militairen worden aangewezen.

Volgens Abbott moeten de Australische agenten al binnen een paar weken klaar zijn met het bergen en onderzoeken van de resten. De vraag is of het voor die tijd lukt om onder de vlag van de VN een grotere militaire missie op te tuigen.

Tegelijk wordt in Brussel besloten over verdere sancties tegen Rusland. De Kamer vraagt om stevige maatregelen. „Nederland moet het goede voorbeeld geven”, aldus Kamerlid Servaes (PvdA). Het kabinet schrijft dat de gang van zaken rond de crash in de EU wordt ervaren als een „waterscheiding in de relatie met Rusland”. De vraag is wat nadere sancties betekenen voor medewerking van Rusland aan een echte militaire missie.